Διάρρηξη στο τυπογραφείο

Υπόθεση

Στο Μάιντς του 1452, ο Φρίντελ και η Έλζα εργάζονται στο τυπογραφείο του Ιωάννη Γουτεμβέργιου, που χάρη σε μια καινούρια τεχνική, είναι έτοιμος να τυπώσει την Βίβλο. Κάποιος ωστόσο δεν θέλει το έργο αυτό να ολοκληρωθεί, κι έτσι κλοπές, σαμποτάζ και εκβιασμοί, απειλούν την προσπάθεια του εφευρέτη. Θα καταφέρουν τα δύο παιδιά να ανακαλύψουν τον δράστη και να τον σταματήσουν πριν φέρει την καταστροφή;

Χαρακτηριστικά 

Εκδότης: Αρμονία

Συγγραφέας: Ανέτε Νόιμπάουερ (Annette Neubauer)
Μετάφραση: Λίνα Φιλοπούλου
Εικονογράφος: Γιόχαν Μπράντστετερ (Johann Brandstetter)
Τίτλος πρωτοτύπου: Tatort Forschung - Anschlag auf die Buchwerkstatt

1η έκδοση: 2007 (στα ελληνικά 2010)

ISBN: 978-960-7598-42-4
Σελίδες:108
Τιμή: περίπου 10 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ ή εδώ
Τάξεις: Δ', Ε', Στ'

Κριτική
Χαριτωμένη και ενδιαφέρουσα αστυνομική περιπέτεια ιστορικής μυθοπλασίας από τη σειρά Μυστήριο και περιπέτειες, στην οποία περιλαμβάνονται κείμενα με πρωταγωνιστές διάσημες προσωπικότητες όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Κάρολος Δαρβίνος και ο Άλμπερτ Άινσταϊν. Στην ιστορία που διαλέξαμε, συναντάμε τον Ιωάννη Γουτεμβέργιο (Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg ), πατέρα της σύγχρονης τυπογραφίας.

Η γραφή της Νόιμπάουερ είναι απλή και στρωτή, και η μετάφραση δεν δημιουργεί προβλήματα. Η επιμέλεια μοιάζει ιδιαίτερα προσεγμένη, με τα κεφάλαια αρκετά μικρά, το διάστιχο αραιό και την όμορφη και ατμοσφαιρική εικονογράφηση (α/μ) παρούσα σε κάθε δεύτερη σελίδα. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου, ο αναγνώστης καλείται να γίνει συμμέτοχος στην ιστορία, ανακαλύπτοντας τη λύση σε κάποιον γρίφο. Οι γρίφοι είναι μεν απλοί, αλλά ταυτόχρονα ενδιαφέροντες, και περιλαμβάνουν αποκρυπτογράφηση αναγραμματισμών, καθρεπτικής γραφής, ερωτήσεις οπτικής παρατηρητικότητας, μνήμης και κατανόησης του κειμένου. Το σκληρό εξώφυλλο του βιβλίου ανεβάζει λίγο την τιμή, αλλά το κάνει και πιο χαριτωμένο και ανθεκτικό. Στις τελευταίες σελίδες, τα παιδιά θα βρουν τις λύσεις των γρίφων, ένα γλωσσάρι για τους δύσκολους όρους του κειμένου (όπως χειροκίνητο εργαλείο στοιχειοθέτησης), έναν χρονολογικό πίνακα και στοιχεία από τη ζωή και το έργο του εφευρέτη. Θα συναντήσουν τέλος μια δραστηριότητα που θα τους δώσει την ευκαιρία να κατασκευάσουν τυπογραφικά στοιχεία από πατάτα!


Το βιβλίο προτείνεται σε παιδιά Δ', Ε' και Στ' τάξης, και πιστεύουμε ότι θα το απολαύσουν εξίσου αγόρια και κορίτσια.

Gentile da Fabriano, λεπτομέρεια από την Προσκύνηση των Μάγων (1423)

Παρά τα όσα μας προσφέρει το διήγημα, καλά θα κάνουμε (όπως κάθε φορά που διαβάζουμε ένα κείμενο ιστορικής μυθοπλασίας), να κρατάμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας ότι σε αυτό δεν περιγράφονται αληθινά γεγονότα και καταστάσεις. Τα πραγματικά στοιχεία που μας σώζονται για τον Ιωάννη Γουτεμβέργιο είναι ελάχιστα, καθώς αγνοούμε βασικές πληροφορίες όπως το πότε ακριβώς γεννήθηκε ή το πώς έμοιαζε (η πρώτη του προσωπογραφία εμφανίστηκε 100 χρόνια μετά το θάνατό του), ή πολύ περισσότερο στοιχεία για το χαρακτήρα και τον τρόπο ζωής του. Αυτό είναι ωστόσο ένα τίμημα που πάντα πληρώνουμε, όταν τα βιβλία μας ταξιδεύουν στο μακρινό παρελθόν.

Αξίες - Θέματα

Ιστορία, Επιστήμη, Τεχνολογία

Εικονογράφηση

Απόσπασμα

«Εδώ είμαι», ψιθύρισε η Έλζα, όταν είδε τον Φρίντελ να πλησιάζει το σπίτι μες στο σκοτάδι. Βγήκε κι αυτή από το σπίτι.

«Με περιμένεις ώρα;», ρώτησε ο Φρίντελ χαμηλόφωνα.

«Ναι, νόμισα ότι άλλαξες γνώμη», απάντησε η Έλζα.

Ο Φρίντελ έπιασε την Έλζα από το χέρι και προχώρησαν μαζί μέσα από τα έρημα σοκάκια προς το νεκροταφείο. Το βράδυ οι τάφοι και οι ξύλινοι σταυροί έμοιαζαν ακόμη πιο τρομακτικοί από ότι την ημέρα.

«Πάλι καλά που έχει φεγγάρι», ψιθύρισε ο Φρίντελ, αλλά η Έλζα δεν ήξερε αν συμφωνούσε μαζί του. Τα μονοπάτια του νεκροταφείου διακρίνονταν πολύ καλά, αλλά το ασημένιο φως του φεγγαριού έδινε την εντύπωση ότι πτώματα θα σηκώνονταν από το έδαφος. Μόνο η σιγανή φωνή μιας κουκουβάγιας έσπαγε την απόκοσμη ησυχία.

«Εδώ σίγουρα θα υπάρχουν ένα σωρό αρουραίοι», ψιθύρισε η Έλζα και πλησίασε πιο κοντά στον Φρίντελ.

«Εκεί πίσω είναι ο σταυρός», απάντησε ο Φρίντελ χωρίς να δώσει σημασία στην παρατήρηση της Έλζας. Η σκέψη ότι υπήρχαν παντού τριγύρω τους τρωκτικά δεν του ήταν καθόλου ευχάριστη. Η Έλζα αναγνώρισε το μεγάλο ξύλινο σταυρό, ο οποίος υψωνόταν στη μέση του νεκροταφείου πάνω από τους τάφους.

«Ας περιμένουμε εκεί πίσω από τις ιτιές», πρότεινε η Έλζα και έδειξε μία συστάδα δέντρων λίγα μέτρα πιο εκεί, τα οποία προσέφεραν ασφάλεια. «Έτσι θα κρυφακούσουμε τους συνωμότες χωρίς να μας πάρουν είδηση».

Όταν ο Φρίντελ και η Έλζα κρύφτηκαν πίσω από τους κορμούς των δέντρων, ακούστηκε το κουδούνισμα του νυχτοφύλακα από μακριά. «Δώδεκα η ώρα», είπε χαμηλόφωνα ο Φρίντελ.

«Μεσάνυχτα», απάντησε η Έλζα. Η σκέψη ότι βρίσκονταν στο νεκροταφείο την ώρα των πνευμάτων δεν της άρεσε καθόλου. Ωστόσο δεν είχε καθόλου χρόνο να σκεφτεί πόσα Πάτερ Ημών έπρεπε να πει. Βιαστικά βήματα ακούστηκαν στο δρόμο, τα οποία σταμάτησαν λίγο πριν από το σταυρό.

«Μπορείς να αναγνωρίσεις ποιος είναι;», ρώτησε η Έλζα. «Εγώ βλέπω μόνο μια μορφή, με κάπα από το κεφάλι μέχρι τους ώμους».

«Όχι, δεν αναγνωρίζω κανέναν», είπε ψιθυριστά ο Φρίντελ. «Η σκιά κρύβει εντελώς το πρόσωπό του».

Παρόλο που φορούσε την κάπα, ο άντρας έδειχνε να τρέμει από το κρύο και άρχισε να περπατάει πάνω κάτω μπροστά από το σταυρό.

«Μα πού να είναι ο άλλος;», ρώτησε η Έλζα, η οποία άρχισε να κρυώνει και να νιώθει την υγρασία να περνά μέσα από το φόρεμά της. «Τα πόδια μου έχουν παγώσει».

«Δεν ξέρουμε κιόλας αν πρόκειται για άντρα», απάντησε ο Φρίντελ. «Αλλά ας ελπίσουμε ότι θα το μάθουμε αμέσως».

Ξαφνικά εμφανίστηκε από το πουθενά το φως ενός φαναριού και η μορφή ενός ψηλού άντρα πλησίασε το σταυρό. «Παράξενο», ψιθύρισε ο Φρίντελ καθώς παρακολουθούσε με τα μάτια του το φως.

«Κάποιος έρχεται, αλλά δεν ακούω βήματα».

«Ούτε εγώ», απάντησε η Έλζα και έχωσε τα χέρια της ακόμη πιο βαθιά μέσα στις τσέπες του βαμβακερού της φορέματος. «Μόνο μια εξήγηση μπορεί να υπάρχει: είναι ξυπόλητος».

Με αυτή τη διαπίστωση η Έλζα έτρεμε ακόμη περισσότερο. «Τουλάχιστον αυτός έχει μια κουκούλα στο κεφάλι του», συνέχισε. «Αλλιώς θα πάγωνε.»

«Έτσι που είναι σκεπασμένος, δε θα τον αναγνωρίσουμε», είπε ο Φρίντελ χαμηλόφωνα. «Ποιος μπορεί να…»

«Σσστ», τον διέκοψε η Έλζα. «Τώρα κάτι λένε».

Η Έλζα και ο Φρίντελ άκουγαν με αγωνία μέσα στο σκοτάδι και κοίταζαν το φως του φαναριού, το οποίο λικνιζόταν αργά πέρα δώθε.

«Ο αέρας άλλαξε», μουρμούρισε ο Φρίντελ σχεδόν ανήσυχος. «Τώρα έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση και  οι λέξεις δε φτάνουν σε μας»

Παρόλο που οι φωνές δεν ακούγονταν πια σχεδόν καθόλου, η Έλζα κατάλαβε μερικές σκόρπιες λέξεις ακόμη. «Μιλάνε για το διάβολο και τη Βίβλο» εξήγησε. «Ότι κάτι είναι πολύ επικίνδυνο».

Στο φως του φαναριού ο ξυπόλητος άντρας έβγαλε ένα μικρό δερμάτινο σάκο και τον άνοιξε. Μερικά χρυσά νομίσματα έλαμψαν, προτού αλλάξουν χέρια και εξαφανίστηκαν μέσα στο πανωφόρι. Η συζήτηση συνεχίστηκε τώρα σε πιο υψηλό τόνο με έντονες χειρονομίες: «Και πώς το βλέπεις τώρα; Να κάψουμε το εργαστήριο;», ακούστηκε μέχρι την Έλζα και τον Φρίντελ.

«Σκέψου τη θεϊκή κρίση!», ήρθε η αγωνιώδης απάντηση. Την ίδια στιγμή ο άντρας με την κουκούλα στράφηκε αλλού. «Κοίτα προσεκτικά στην κουφάλα της βελανιδιάς κι εκεί θα βρει το επόμενο σημείωμε με οδηγίες για το τι πρέπει να κάνεις!», είπε επιπλέον. Μετά ο άντρας εξαφανίστηκε το ίδιο αθόρυβα, όπως όταν ήρθε. Ο Φρίντελ και η Έλζα ακολούθησαν το φως του φαναριού του, μέχρι να το καταπιεί εντελώς η νύχτα.

Προβληματισμοί για Συζήτηση
Από τον Gutenberg στο Project Gutenberg
Η εφεύρεση της εκτυπωτικής μηχανής από τον Γουτεμβέργιο, κατέστησε τα βιβλία πιο οικονομικά από τα χειρόγραφα κι έδωσε την ευκαιρία να φτάσουν περισσότεροι τίτλοι σε πολύ περισσότερους ανθρώπους. Η γνώση και οι ιδέες άρχισαν να εξαπλώνονται σε όλο τον δυτικό κόσμο. Μπορείτε να φανταστείτε τα οφέλη για την τότε ανθρωπότητα;

Στις μέρες μας, μια ακόμα επανάσταση για την εξάπλωση της γνώσης πραγματοποιήθηκε με το διαδίκτυο. Άνθρωποι παντού στη Γη, μπορούν να έχουν πρόσβαση σε κείμενα και ειδήσεις μέσω του υπολογιστή ή του τηλεφώνου τους. Πώς θα ήταν ο κόσμος μας αν όλες αυτές οι εφευρέσεις δεν είχαν πραγματοποιηθεί; Θα ήμασταν άραγε αναγκασμένοι να πιστεύουμε ακόμη σε όσα μας έλεγαν οι λίγοι "εκλεκτοί" που κατείχαν τη γνώση;

Χρήση στην τάξη
Στα πρώτα μαθήματα της ιστορίας στην Στ' τάξη, ενημερώνουμε συνήθως τους μαθητές για τα χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στην Άλωση της Πόλης και τις αρχές του 19ου αιώνα (στο νέο βιβλίο υπάρχει και χαριτωμένο σχετικό κεφάλαιο). Μέσα στα μαθήματα αυτά, είναι βασικό να μιλήσουμε τόσο για τους μεγάλους εξερευνητές και καλλιτέχνες, όσο και για τους κορυφαίους εφευρέτες που οδήγησαν το άρμα της Αναγέννησης. Το δεύτερο από τα τέσσερα βιβλία αυτού του μήνα, μας δίνει την αφορμή να ασχοληθούμε με τον 15ο αιώνα και τον Γουτεμβέργιο (να και μια σχετική εργασία από τους μαθητές του 1ου Δ.Σ. Ερμούπολης), αλλά και να προσεγγίσουμε με ευχάριστο τρόπο κάποιες παραμέτρους της ζωής των ανθρώπων την εποχή εκείνη: την καθημερινότητα σε μια γερμανική πόλη, τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι εργαζόμενοι, την επιρροή που είχε ακόμα η παπική εκκλησία στον κόσμο και τις ιδέες, αλλά και τον διαρκή φόβο των κατοίκων απέναντι στις θανατηφόρες ασθένειες.

Όπως κάθε φορά, δραστηριότητες εμπνευσμένες από το βιβλίο (αναπαράσταση σκηνών με παντομίμα, κατασκευή τυπογραφικών στοιχείων από πατάτα, ζωγραφική απόδοση ξύλινου πιεστηρίου, παρακολούθηση σχετικών βίντεο) ή και εκτός αυτού (ακρόαση μουσικής της εποχής, παρατήρηση εικόνων, σχετικών ταινιών ή ντοκιμαντέρ) μπορούν να συμπληρώσουν μια αξιόλογη εμπειρία για τους μαθητές μας. Στο ακόλουθο βίντεο, ο ίδιος(!) ο Γουτεμβέργιος εξηγεί πώς δουλεύει η εφεύρεσή του, δίνοντας την ευκαιρία για εξάσκηση στην ώρα των Γερμανικών.

Διάρρηξη στο τυπογραφείο

Μπέογουλφ

Υπόθεση

O Γκρέντελ, το τέρας του κακού, ρημάζει το βασίλειο του Ρόθγκαρ στη Δανία, και κανένας από τους άντρες του δεν μπορεί να τον σταματήσει. Τα θλιβερά νέα φτάνουν στην απέναντι σκανδιναβική ακτή, στον αρχηγό των Γετών πολεμιστών, Μπέογουλφ. Ο νεαρός παίρνει άδεια από τον βασιλιά του να ξεκινήσει ένα επικό ταξίδι μαζί με 15 γενναίους συντρόφους για να αντιμετωπίσει το τέρας. Άραγε θα τα καταφέρει εκεί που όλοι οι υπόλοιποι απέτυχαν;

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Πατάκης
Συγγραφέας: Γεωργία Γαλανοπούλου
Εικονογράφηση: Μάρκος Καρπούζας
ISBN: 960-16-0727-7
Έτος 1ης Έκδοσης: 1996
Σελίδες:60
Τιμή: περίπου 3 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Γ', Δ', Ε'

Κριτική

Διασκευή του ομώνυμου μεσαιωνικού αγγλοσαξωνικού έπους σε ένα ευκολοδιάβαστο αλλά και τρομακτικό παραμύθι. Η γραφή δεν μπορούμε να πούμε ότι διεκδικεί λογοτεχνικές δάφνες (βλ.απόσπασμα), και σε κάποια σημεία (βλ. κεφ. 4) το κείμενο μοιάζει στατικό σαν ρουνική επιγραφή... εν τέλει ωστόσο αναδύεται από τη διήγηση ένα ύφος επικό, που θα μπορούσε να συνεπάρει τους μικρούς αναγνώστες. Τα κεφάλαια είναι μεγέθους 5-6 σελίδων και οι τίτλοι τους αρκετά βοηθητικοί. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση από την άλλη, είναι δυστυχώς περιορισμένη και μάλλον δίνει απλώς τυπικά το "παρών".

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε αγόρια Γ', Δ' και Ε’ τάξης, αλλά πιθανότατα θα χαρούν να το διαβάσουν και μεγαλύτεροι μαθητές που αρέσκονται σε επικές ιστορίες.

Το παραμύθι αυτό τα έχει όλα: βασιλιάδες, ιππότες, τέρατα, μονομαχίες στην ξηρά και τη θάλασσα, ηρωισμούς αλλά και μάγια, κακία, φόβο, όλα αυτά δεμένα σε ένα μίγμα πραγματικά γνήσιο. Το σκανδιναβικό έπος έχει εμπνεύσει πολλούς συγγραφείς και σεναριογράφους, έτσι τα παιδιά διαβάζοντας το βιβλίο ίσως ανακαλέσουν στη μνήμη τους σκηνές από την τριλογία του Άρχοντα τον Δαχτυλιδιών, από άλλα φίλμ όπως ο 13ος Πολεμιστής, αλλά και ομώνυμες ταινίες (Beowulf and Grendel) και βιντεοπαιχνίδια (Beowulf) που αναφέρονται στο συγκεκριμένο μύθο. Οι φίλοι της λαϊκής παράδοσης, ίσως θυμηθούν τη μονομαχία του Μεγαλέξανδρου με το καταραμένο φίδι, ή την αντίστοιχη πάλη του Διγενή Ακρίτα με το Χάρο, που όπως και το θαλάσσιο τέρας του βιβλίου, αντιπροσωπεύει το απόλυτο κακό.

Να αναφέρουμε στο σημείο αυτό, ότι η συγγραφέας ανήκει πιθανότατα στους καταλληλότερους ανθρώπους που μπορούν να αναπλάσουν μια τέτοια διήγηση, μια και διαθέτει σπουδές στη μεσαιωνική λογοτεχνία. Ίσως αυτό εξηγεί και την ευκολία με την οποία μας μεταφέρει στον σκοτεινό μεσαιωνικό κόσμο, παρουσιάζοντάς τον με τρόπο που δεν μας ξενίζει, παρότι αναφέρεται σε ένα πλαίσιο αξιών (ηρωισμός, σεβασμός στους ευγενείς) εντελώς διαφορετικό από το σύγχρονο.

Το σημείο στο οποίο θεωρούμε ότι θα μπορούσε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή, είναι οι σκηνές βίας, κάποιες από τις οποίες είναι μάλλον οριακά κατάλληλες για μικρότερα παιδιά. Αυτές, σε συνδυασμό με κάποιες ανατριχιαστικές περιγραφές (βλ. και απόσπασμα) μας αποτρέπουν από το να προτείνουμε το συγκεκριμένο ανάγνωσμα ως ιδανικό για πριν τον ύπνο. (εκτός αν θέλουμε τα παιδιά να βλέπουν στον ύπνο τους τη Γκρέντελ)

Οι μεσαιωνικοί θρύλοι με σκανδιναβούς πρίγκηπες που κάνουν επικά ταξίδια σε χώρες μακρινές, έχουν και κάποια ιστορική βάση. Όποιος έχει άνεση στα αγγλικά, μπορεί να ρίξει (δωρεάν) μια ματιά στο Heimskringla, το χρονικό των βασιλέων της Νορβηγίας, όπου θα συναντήσει πλήθος μεσαιωνικών περιπετειών, περισσότερο ή λιγότερο αληθινών. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και σχετικές με το δικό μας παρελθόν, είναι αυτή του πρίγκηπα Χάραλντ Γ' του αδίστακτου (Harald "Hardrada" Sigurdsson σελ. 431) που έφτασε μέχρι την Ελλάδα, μπήκε στην υπηρεσία της αυτοκράτειρας Ζωής ως αρχηγός της φρουράς των Βαράγγων και δοξάστηκε πολεμώντας ενάντια σε Βούλγαρους και Σαρακηνούς.

Αξίες - Θέματα Γενναιότητα, Αλληλεγγύη Εικονογράφηση

Απόσπασμα  Στα χρόνια του Μεσαίωνα, εκεί που σήμερα βρίσκεται η Δανία, ζούσε ο ειρηνικός και δίκαιος βασιλιάς Ρόθγκαρ. Το όνειρο του Ρόθγκαρ ήταν να χτίσει ένα παλάτι τόσο μεγάλο και λαμπρό, όσο κανένα άλλο παλάτι του Βορρά. Εκεί, από το ψηλότερο σημείο του παλατιού, θα κυβερνούσε τη χώρα του ο Ρόθγκαρ, μοιράζοντας γενναιόδωρα το χρυσάφι του στο λαό του και χαρίζοντας πλούτη σε νέους και γέρους. Χτίστηκε λοιπόν ένα μεγαλοπρεπέστατο κάστρο, που ονομάστηκε Χέροτ, το σπίτι των Δανών. Τόσο μεγάλη ήταν η φήμη του Χέροτ, που πολλοί ταξίδευαν από μακριά για να θαυμάσουν τη μοναδική αρχιτεκτονική του, ν' αγγίξουν τις ολοσκάλιστες χάλκινες πύλες του και να συναντήσουν το γενναιόδωρο βασιλιά Ρόθγκαρ και την καλόκαρδη βασίλισσά του, την Ουέλθια. Όλα φαίνονταν ευτυχισμένα στο Χέροτ, μέχρι τη μέρα που τα τέρατα του κακού, εκείνα που εδώ και πολλούς αιώνες ζούσαν στον κάτω κόσμο, άρχισαν να ζηλεύουν την ειρήνη και την ευτυχία των Δανών. Ζηλόφθονα και αγριεμένα λοξοκοίταζαν τα τείχη του κάστρου κάθε φορά που ο ήχος της λύρας και των τραγουδιών του παλατιού έφτανε στ' αυτιά τους. Γκρέντελ έλεγαν το τέρας του κακού που για πολλά χρόνια θα κατέστρεφε τη γαλήνη και την ευτυχία στο βασίλειο των Δανών. Ο Γκρέντελ κυριαρχούσε στα γειτονικά έλη και κατοικούσε σε υποβρύχιες σπηλιές. Στην οικογένεια του Γκρέντελ ανήκαν διάφορα είδη τεράτων, άλλα παρμένα από τη ράτσα των δρακόντων, άλλα των πιθήκων, άλλα των λύκων. Μια κρύα και σκοτεινή νύχτα, ο Γκρέντελ πήρε την απόφασή του. Δε χωρούσε αναβολή. Η ευτυχία των Δανών αρκετά είχε κρατήσει. Τώρα ήταν η σειρά του κακού να δείξει τη δύναμή του. Έτσι λοιπόν, εκείνος που για αιώνες ενέδρευε στα θολά νερά της λίμνης, αναδύθηκε από την υποβρύχια σπηλιά του. Η μορφή του, τεράστια και αποκρουστική, ήταν μορφή θεριού που ανθρώπινα μάτια δεν έιχαν μέχρι τότε ξαναδεί. Ο Γκρέντελ πάτησε γερά στα πισινά του ποδάρια και όρθωσε το βαρύ κορμί του. Ύστερα, τινάζοντας το απαίσιο κεφάλι του πάνω κάτω και διώχνοντας τις λάσπες που φώλιαζαν στα ρουθούνια του, ρούφηξε με μανία τον υγρό φρέσκο αέρα της κρύας νύχτας. Ήταν ο ίδιος αέρας που χάριζε ζωή σε όλους τους υπηκόους του καλόκαρδου βασιλιά Ρόθγκαρ. Πώς θα' θελε να τους τον κλέψει μια για πάντα! Το καταστροφικό μίσος του Γκρέντελ, προαιώνιο και ασυγκράτητο, οδήγησε τα βήματά του κατευθείαν στο Χέροτ. Βγάζοντας από το στόμα του αφρούς και σάλια, πλησίασε το κάστρο. Σταμάτησε ν' αφουγκραστεί. Κανένας δεν τον είχε δει. Κανένας δεν είχε υποψιαστεί την παρουσία του. Μόνο τα φύλλα των δέντρων θρόιζαν γύρω του. Αφήνοντας ένα ανατριχιαστικό ουρλιαχτό, όρμησε μ'όλη τη δύναμή του μέσα στο παλάτι.

Χρήση στην τάξη

Αυτό είναι το πρώτο από τέσσερα βιβλία που θα παρουσιάσουμε αυτό το μήνα, όλα σχετικά με την κατάσταση στην Ευρώπη ανάμεσα στο Μεσαίωνα και τα τέλη του 18ου αιώνα, ώστε αν κάποιος (εκπαιδευτικός ή γονέας) επιθυμεί, να τα αξιοποιήσει στα αρχικά μαθήματα της ιστορίας της Στ' τάξης. Στις αρχές του επόμενου μήνα, θα στραφούμε στην κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα κατά τις αρχές της επανάστασης του 1821. Μέσα από το διάβασμα των ιστοριών αυτών, λίγη συζήτηση και κάποιες αντίστοιχες δραστηριότητες (θεατρικά παιχνίδια, κατασκευές, κλπ.), τα παιδιά ίσως έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν μια ιδέα για το τι συνέβαινε κατά τα χρόνια αυτά στον κόσμο και το πόσο η Δυτική Ευρώπη εξελίχθηκε ενόσω τα Βαλκάνια παρέμεναν υπό Οθωμανική κατοχή. Για την περίοδο του μεσαίωνα, μπορούμε συμπληρωματικά με την ανάγνωση του Μπέογουλφ να ακούσουμε ψαλμούς της εποχής (βλ. σύνδεσμο) ή έργα πιο λαϊκά και να δούμε στην τάξη τμήματα από την ταινία Πάπισσα Ιωάννα (ίσως το πρώτο εικοσάλεπτο χωρίς όμως το 9ο λεπτό, που περιέχει μια ακατάλληλη σκηνή οικογενειακής βίας) αλλά και βίντεο σχετικά με την τέχνη της εποχής.

Μπέογουλφ

Η κυρία Καμηλοπάρδαλη ήταν σοφή!

Υπόθεση 
Όλα τα ζώα τρέμουν τα άγρια θηρία της ζούγκλας. Όλα, εκτός από την κυρία Καμηλοπάρδαλη. Αυτή χαίρεται τη ζωή και δε φοβάται κανέναν, χάρη στη σοφία της. Πώς αποκτά τη σοφία; Αυτό είναι το μυστικό της, το μυστικό που μόνο το μαϊμουδάκι θα αποκαλύψει...

Χαρακτηριστικά 
Εκδότης: Πατάκης

Συγγραφέας: Πόλυ Βασιλάκη, Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Εικονογράφηση: Λίλα Καλογερή

ISBN: 978-960-16-1656-8

Έτος 1ης Έκδοσης: 2008

Σελίδες: 32
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Α', Β'

Κριτική

Μια χαριτωμένη απλή ιστορία που θα καταλάβουν ακόμα και παιδιά που πηγαίνουν στο νηπιαγωγείο, από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Ψαράκια - 400 λέξεις). Η γλώσσα είναι κατανοητή και ο μύθος απλώνεται στρωτά, με τη βοήθεια της πολύ καλής εικονογράφησης, ώστε το βιβλίο να μην δυσκολέψει τους μικρούς αναγνώστες. Η επιμέλεια είναι όπως πάντα πολύ προσεγμένη, και η πολύχρωμη εικονογράφηση γίνεται αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας, την εξηγεί και τη συμπληρώνει. Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές τέσσερις δραστηριότητες. Η πρώτη τους καλεί να διορθώσουν τους τίτλους κάποιων άλλων βιβλίων της σειράς. Οι λύσεις δεν δίνονται και εγώ προσωπικά βρήκα μόλις δύο στους πέντε. Στην επόμενη ζητείται να παρακολουθήσουμε μια μπερδεμένη γραμμή για να δώσουμε σε κάθε ένα από τρία ζωάκια κάποιο βιβλίο. Η τρίτη δραστηριότητα απευθύνεται στη φαντασία και τη δημιουργικότητα των μαθητών, καθώς τους καλεί να ονομάσουν ένα πλάσμα που συνδυάζει τρία ζώα σε ένα. Η τελευταία είναι μαθηματικής λογικής και αρκετά έξυπνη, δεν παρέχει ωστόσο επαρκείς εξηγήσεις στους αναγνώστες, που πιθανόν να ζητήσουν βοήθεια από κάποιον μεγαλύτερο για να καταλάβουν τι πρέπει να κάνουν.

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε μαθητές Α’ και Β’ τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μικρότερα παιδιά που αγαπούν τα ζώα ή που θα θέλαμε να κατανοήσουν την αξία των βιβλίων.

Αυτή η αρκετά παιδική ιστοριούλα που ξεκινάει σαν παλιό ανέκδοτο, ίσως γίνει αφορμή για να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά κάτι σημαντικό: ότι στη φύση δεν υπάρχουν ζώα καλά και κακά, αλλά απλώς ζώα, που ακολουθούν το ένστικτό τους για να επιβιώσουν. Πρωτοποριακό το μήνυμα, αφού στην παιδική λογοτεχνία έχουμε συνηθίσει πολύ απλοϊκά να χωρίζουμε τα ζώα σε στρατόπεδα καλών και κακών.

Ο ρεαλισμός στα μηνύματα ωστόσο, τελειώνει εκεί, καθώς μέσα από το ίδιο κείμενο, οι μαθητές ίσως διαμορφώσουν και κάποιες λανθασμένες εντυπώσεις. Συγκεκριμένα, υπάρχει περίπτωση να θεωρήσουν ότι θηρευτές και θηράματα μπορούν, αν το θέλουν, να συνυπάρξουν ειρηνικά, επιλέγοντας συνειδητά να μην κυνηγιούνται. Κάτι τέτοιο δυστυχώς δεν είναι αλήθεια, και καλό είναι να το διευκρινίσουμε στα παιδιά.

Όσο για τα υπόλοιπα εξωπραγματικά που συναντάμε στην ιστορία στα πλαίσια των συμβάσεων, (π.χ. το ότι οι καμηλοπαρδάλεις ζουν σε αχυρένιες πολυκατοικίες),  θεωρώ ότι δεν τίθεται θέμα να μπερδέψουν τα παιδιά, γιατί ακόμα και με στοιχειώδεις προσλαμβάνουσες από ντοκιμαντέρ, θα καταλάβουν ότι αποτελούν μέρος του μύθου και όχι στοιχεία ρεαλιστικά. Αντίθετα μάλιστα, ίσως διαβάζοντας για τα ζώα που κάνουν δώρα ευγνωμοσύνης στην ψηλή διοπτροφόρα καμηλοπάρδαλη, θυμηθούν τα δώρα που κάνουν τα ίδια στην δασκάλα τους και ταυτιστούν περισσότερο με τους ήρωες.

Θέμα προς συζήτηση: Γίνεται σοφός όποιος διαβάζει πολλά βιβλία; Ας το ελπίσουμε!

Αξίες - Θέματα
Φιλαναγνωσία, Ζωοφιλία

Απόσπασμα 

Στην άγρια ζούγκλα ζούσαν το λιοντάρι,

η τίγρη και ο πάνθηρας.

Με την τρομακτική φάτσα, τα σουβλερά νύχια

και τα κοφτερά δόντια τους φόβιζαν όλα τα ζώα.

Γκρρρρ και γκρρρρ και γκρρρου,

πώς τρομάζει η μαϊμού,

κι ο ελέφαντας φοβάται

και το βράδυ δεν κοιμάται!

Το ελάφι πια δεν τρέχει,

και ο σκίουρος τι έχει;

Γκρρρρ και γκρρρ και γκρρρου,

είναι ώρα πανικού.

Κι ενώ όλα τα ζώα έτρεμαν, η κυρία

Καμηλοπάρδαλη ήταν πάντα χαρούμενη.

Ζούσε στην αχυρένια πολυκατοικία της

κι απολάμβανε τις χάρές της φύσης.

Μύριζε τα λουλούδια, θαύμαζε τα χρώματα

των φύλλων, άκουγε τα πουλιά.

Κάθε δειλινό που πήγαινε στον

καταρράκτη θαύμαζε τα αστέρια.

Τα ζώα αναρωτιόνταν πώς

δε φοβόταν τα άγρια θηρία.

Η κυρία Καμηλοπάρδαλη ήταν σοφή!

Κι οι ιστορίες μεταναστεύουν

Υπόθεση

Η Φαουζέγια ήρθε μετανάστρια στην Ελλάδα από την Αίγυπτο. Στην αρχή όλα ήταν δύσκολα, μέχρι που ο φίλος της, το χελιδόνι με το άσπρο φτερό, ήρθε και αυτό στην Ελλάδα και έφερε μαζί του ιστορίες που έλεγαν στην Αίγυπτο. Έτσι το αθηναϊκό σοκάκι γέμισε αλεξανδρινό ουρανό, γιατί, όταν οι ιστορίες μεταναστεύουν, οι λαοί σμίγουν και τα παιδιά μεγαλώνουν ευτυχισμένα.

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Πατάκης
Συγγραφέας: Βαγγέλης Ηλιόπουλος
Εικονογράφηση: Διατσέντα Παρίση
ISBN: 978-960-16-3518-7
Έτος 1ης Έκδοσης: 2009
Σελίδες: 38
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Β', Γ'


Κριτική

Χαριτωμένη ιστορία από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Δελφινάκια - 800 λέξεις). Η γραφή του Ηλιόπουλου είναι γεμάτη ευγένεια αλλά και απλότητα, κι έτσι οι μικροί μας φίλοι δεν θα δυσκολευτούν να διαβάσουν τούτη την ιστορία. Η επιμέλεια είναι όπως πάντα πολύ προσεγμένη, και η πολύχρωμη εικονογράφηση της Παρίση μοιάζει λίγο παλαιομοδίτικη, αλλά αποδίδει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του κειμένου . Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές πολλές δραστηριότητες. Η πρώτη απευθύνεται μάλλον σε μεγαλύτερα παιδιά, καθώς απαιτεί χρήση ενός χάρτη με τις κύριες πόλεις της Αιγύπτου. Η δεύτερη είναι πολύ ενδιαφέρουσα, καθώς καλεί τους μαθητές να αντιγράψουν ορισμένες απλές λέξεις σε αραβική γραφή! Η τρίτη δραστηριότητα είναι ορθογραφίας, καθώς ζητείται να διορθώσουμε μια καρτ ποστάλ που έγραψε η ηρωίδα. Η επόμενη περιλαμβάνει ένα παραδοσιακό αιγυπτιακό μενού και ζητάει τη συμβολή των παιδιών στη διακόσμησή του, ενώ η πέμπτη και τελευταία καλεί τους μικρούς αναγνώστες να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργικότητα και τη μνήμη τους, ώστε να ανασυνθέσουν την ιστορία που διάβασαν με τη βοήθεια μερικών λέξεων - κλειδιών.

Το βιβλίο προτείνεται σε παιδιά Β’και Γ' τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μεγαλύτεροι μαθητές που επιθυμούμε να ευαισθητοποιηθούν στο ζήτημα της μετανάστευσης.

Άλλο ένα πολύ συμπαθητικό κείμενο που μας μιλάει για την οικονομική μετανάστευση. Η διαφορά με άλλα παρόμοιας θεματικής κείμενα, είναι ότι παρακολουθούμε την οπτική γωνία του ίδιου του παιδιού που μεταναστεύει, σε μια γη που ποτέ δεν ζήτησε να βρεθεί. Έτσι, η ιστορία ξεκινάει με την μικρή Φαουζέγια να ζει ευτυχισμένη στον τόπο της, από τον οποίο αναγκάζεται λόγω ανεργίας να φύγει μαζί με τους γονείς της. Η ζωή στο αστικό περιβάλλον της Αθήνας την απογοητεύει και ο συγγραφέας δεν κρύβει τις δυσκολίες που το κορίτσι συναντάει. Ώσπου μια μέρα έρχεται η προσαρμογή, χάρη στις κοινές γέφυρες που συνδέουν την χώρα μας και την Αίγυπτο. Ο ουρανός, η θάλασσα, το παιχνίδι, οι ιστορίες.

Όλα αυτά, συμβολίζονται με ένα χελιδόνι με ασπρόμαυρα φτερά, που ταξιδεύοντας από τη μία ήπειρο στην άλλη, θα μπορούσε να ενώνει τους λαούς που κατοικούν σε Ευρώπη και Αφρική. Έτσι, για μια στιγμή παρασυρόμαστε και μεις και διαβάζουμε για εικόνες που λείπουν από την αθηναϊκή μας καθημερινότητα και που κοντεύουμε να ξεχάσουμε: για παιδιά να παίζουν στα σοκάκια και έναν καταγάλανο ουρανό πάνω απ' τα κεφάλια τους.

Η οικονομική κατάσταση στη χώρα μας, μας οδηγεί να δούμε από άλλη ματιά την ιστορία, αφού πλέον δεν αποτελούμε τη γη της επαγγελίας για φτωχότερους λαούς, αλλά αναρωτιόμαστε πόσο αποδεκτοί θα ήμασταν εμείς σε κάποια χώρα του εξωτερικού, ως μετανάστες.

Αξίες - Θέματα
Διαφορετικότητα, Μετανάστευση, Εκπαίδευση

Απόσπασμα  
Η Φαουζέγια είναι ένα κορίτσι
από την Αίγυπτο. Έχει γεννηθεί
στην Αλεξάνδρεια. Από εκεί
χάρισε το πρώτο της βλέμμα
στη Μεσόγειο, το πρώτο της
χαμόγελο στον ουρανό, την
πρώτη της ελπίδα στον κόσμο.

Ήταν πολύ ευτυχισμένη
η Φαουζέγια, κι ας ήταν
η οικογένειά της πολύ φτωχή.
Έπαιζε στην αυλή με τα άλλα
παιδιά, χαιρόταν τον ήλιο,
φρόντιζε τα λουλούδια της.

Όλα άλλαξαν την ημέρα που ο μπαμπάς είπε:
- Πρέπει να φύγουμε, να πάμε στην Ελλάδα
για να δουλέψω!
Τα λόγια του, ψαλίδι, έκοψαν τα ευτυχισμένα χρόνια.

Η Φαουζέγια είχε ένα μυστικό, ένα φίλο φτερωτό
που για χάρη του έφτιαχνε ιστορίες. Είχε γεννηθεί
κι αυτός στο σπίτι τους, αδέλφι της, στη φωλιά
που είχαν χτίσει μια άνοιξη τα χελιδόνια.

Ήταν όμως ένα διαφορετικό χελιδόνι,
αφού είχε άσπρο το ένα του φτερό.

Κάθε πρωί και κάθε απόγευμα
πετούσε κάνοντας γύρους πάνω
από το σπίτι. Όταν έβγαινε
η Φαουζέγια στην αυλή, το χελιδόνι
καθόταν σε ένα χαμηλό κλαράκι

Εκείνη πλησίαζε, του χάιδευε το άσπρο φτερό
και του έλεγε ιστορίες για τους δυο τους.

Κι οι ιστορίες μεταναστεύουν

Το άτυχο δάχτυλο

Υπόθεση
Ο Δημήτρης, όπως όλα τα μικρά παιδιά, είχε δέκα δάχτυλα. Δέκα δάχτυλα αεικίνητα. Ήταν όλα πολύ χαρούμενα, εκτός από ένα: τον δεξή αντίχειρα. Είχε συνέχεια ατυχίες. «Οϊμέ! Είμαι άτυχος, πολύ άτυχος!» έλεγε και ξαναέλεγε. Μέχρι που ο δεξής δείκτης τον έκανε να καταλάβει ότι χρειάζεται να βλέπει πράγματα από τη θετική τους πλευρά.

Χαρακτηριστικά 
Εκδότης: Πατάκης

Συγγραφέας: Κατερίνα Σέρβη

Εικονογράφηση: Αλεξάνδρα Αντωνοπούλου

ISBN: 978-960-16-2401-3

Έτος 1ης Έκδοσης: 2007

Σελίδες: 32
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Γ', Δ'

Κριτική

Χαριτωμένη ιστορία από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Ψαράκια - 400 λέξεις). Η γραφή είναι απλή (εξαίρεση κάποιες λέξεις όπως αεικίνητα) και τα νοήματα κατανοητά , ώστε να μην δυσκολεύουν τους μικρούς μας φίλους. Η επιμέλεια είναι όπως πάντα πολύ προσεγμένη, και η πανταχού παρούσα πολύχρωμη εικονογράφηση σε συνδυασμό με το χιούμορ του κειμένου, κάνει την ανάγνωση ξεκούραστη. Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές τρεις δραστηριότητες. Η πρώτη είναι γνωστική και ζητά να αντιστοιχίσουμε τα ονόματα των δαχτύλων με τη θέση τους στο χέρι. Η δεύτερη μας δείχνει άλλη μια χρήση των δαχτύλων, καθώς περιλαμβάνει το αλφάβητο της νοηματικής γλώσσας και καλεί τους αναγνώστες να σχηματίσουν τη λέξη καλημέρα και το όνομά τους, χρησιμοποιώντας νοήματα. Η τελευταία δραστηριότητα, μάλλον απλή, δείχνει πώς μπορούμε να σχηματίσουμε με τα χέρια μας σκιές από διάφορα ζώα στον τοίχο.

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε παιδιά Γ' και Δ' τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μικρότεροι ή μεγαλύτεροι μαθητές.

Θα μπορούσε να ειδωθεί ως ένας οδηγός για το πώς αντιμετωπίζουμε τις ατυχίες: με υπομονή και αισιοδοξία. Επίσης, για το πώς να ανεβάζουμε την αυτοεκτίμησή μας, δείχνοντας στον εαυτό μας πόσο χρήσιμοι είμαστε για το σύνολο και το μέλλον.

Παράλληλα ωστόσο δίνει και ένα μάθημα για την εξέλιξη των ειδών. Το πόσο δηλαδή βοήθησε τον άνθρωπο στη χρήση των εργαλείων κι έτσι στην παραπέρα εξέλιξή του, η ύπαρξη των αντιχείρων. Καλό είναι ωστόσο να κρατήσουμε λίγο τις αποστάσεις μας από το λίγο γενικευτικό "οι αντίχειρες είναι που κάνουν τους ανθρώπους να ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα πλάσματα της φύσης." Αφού δεν είναι μόνο το συγκεκριμένο δάχτυλο που κάνει τη διαφορά. Αλλά πώς να διαφωνήσει κανείς με ένα δάχτυλο σε οίστρο;

Αξίες - Θέματα
Χιούμορ, Αυτογνωσία / Αυτοεκτίμηση, Εξέλιξη

Απόσπασμα 
Μια φορά κι έναν καιρό, σε μια μικρή όμορφη

χώρα, σε μια μικρή όμορφη πόλη, σε ένα μικρό

όμορφο σπίτι ζούσε ένα μικρό όμορφο αγόρι

που το έλεγαν Δημήτρη.

Ο Δημήτρης αυτός, όπως όλα τα μικρά αγόρια

- και τα μικρά κορίτσια, εδώ που τα λέμε-, είχε

δέκα δάχτυλα. Δέκα δάχτυλα αεικίνητα που

πέρναγαν πολύ καλά.

Έπαιζαν με πλαστελίνες, έκαναν μονόζυγο ή

γαργαλούσαν τη μικρή αδερφούλα του Δημήτρη.

Το καλοκαίρι τρελαίνονταν να φτιάχνουν

πύργους στην άμμο.

Ήταν λοιπόν πολύ χαρούμενα όλα,

εκτός από ένα: τον δεξή αντίχειρα.

Ο μικρός δεξής αντίχειρας είχε συνέχεια ατυχίες.

Τη μια τον τσίμπησε μέλισσα…

Τη δεύτερη του μπήκε μια αγκίθα

και τσίριξε από τον πόνο…

Την τρίτη τον χτύπησε μια μπάλα

και στραμπουλήχτηκε…

Την τέταρτη γέμισα κόλλα και τον

έτριβαν για να καθαρίσει…

Την πέμπτη μαγκώθηκε στην μπαλκονόπορτα…

Και μια Παρασκευή, Μεγάλη Παρασκευή για την

ακρίβεια, έσταξε πάνω του κερί και κάηκε.

Έκλαιγε και χτυπιόταν ο μικρός δεξής αντίχειρας

και φώναζε:

- Οϊμέ! Είμαι άτυχος, Πολύ άτυχος!

Το άτυχο δάχτυλο

Ο χορός του μολυβιού

Υπόθεση

Ο Μάρκος βαριέται να κάνει τα μαθήματά του. Κοιτάζει από το παράθυρο και σκέφτεται τη συμμαθήτριά του τη Γιαννούλα, που του χάρισε ένα μολύβι με άσπρες βούλες. Και ξαφνικά το μολύβι χορεύει πάνω στο λευκό χαρτί. Zωγραφίζει! Μόνο που η γόμα πρέπει να κάνει το καθήκον της και αρχίζει να σβήνει τη ζωγραφιά! Δεν καταλαβαίνει! Ακριβώς όπως και η συμμαθήτριά του η Γιαννούλα.

Χαρακτηριστικά 
Εκδότης: Πατάκης

Συγγραφέας: Ελένη Τορόση

Εικονογράφηση: Σάρα Στεφανίνι

ISBN: 978-960-16-3871-3

Έτος 1ης Έκδοσης: 2011

Σελίδες: 32
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Γ', Δ', Ε'

Κριτική

Άλλη μια ιστορία από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Ψαράκια - 400 λέξεις). Η γραφή είναι απλή, αλλά κάποιες βαθυστόχαστες φράσεις και νοήματα δεν θα γίνουν κατανοητά από τους μαθητές των μικρότερων τάξεων. Η επιμέλεια είναι όπως πάντα πολύ προσεγμένη, αλλά η εικονογράφηση επιλέγει έναν όμορφο αλλά μελαγχολικό δρόμο. Χρησιμοποιώντας το γκρίζο και τα χρώματα της γης, ο ιδιόμορφος σχεδιασμός βοηθάει στην ανάγνωση, ίσως όμως να μην εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις δυνατότητες που δίνει το κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές τέσσερις δραστηριότητες. Στην πρώτη, ένας κατάλογος με το πώς μπορεί ο Μάρκος να δείξει στη Γιαννούλα την αγάπη του. Στη δεύτερη, οι αναγνώστες πρέπει να συμπληρώσουν μια μισοσβησμένη ζωγραφιά. Στην τρίτη, τα παιδιά πρέπει να ξεχωρίσουν τις φράσεις που δείχνουν ότι κάποιος βαριέται με αυτές που δείχνουν ότι ονειροπολεί. Η τελευταία ενεργοποιεί τη φαντασία των αναγνωστών, και τους καλεί να ζωγραφίσουν αντικείμενα που βλέπουν γύρω τους και θα μπορούσαν ξαφνικά να ζωντανέψουν.

Το βιβλίο θα το προτείναμε κυρίως σε παιδιά Γ’, Δ’ και Ε' τάξης, ενώ με τον ήρωα θα ταυτιστούν ευκολότερα τα αγόρια.

Στις δραστηριότητες του βιβλίου συναντήσαμε ασκήσεις με περιεχόμενο εξίσου ενδιαφέρον με το κυρίως κείμενο. Η πρώτη δραστηριότητα μοιάζει  με οδηγό για επίδοξους ερωτευμένους, αφού καλεί τους μαθητές να αναρωτηθούν με τι πράξεις θα μπορούσαν να δείξουν τα συναισθήματά τους προς τη συμμαθήτρια/ συμμαθητή που τους ενδιαφέρει. Αντίστοιχα, η τρίτη δραστηριότητα κάνει έναν διαχωρισμό εννοιών ανάμεσα στο "βαριέμαι" και στο "ονειροπολώ", δίνοντας αφορμή για μια αρκετά δημιουργική συζήτηση γύρω από την ονειροπόληση και το τι ακριβώς μπορεί να κρύβει.

Αξίες - Θέματα
Έρωτας, Φαντασία, Εκπαίδευση

Απόσπασμα 
Βαριέμαι να κάνω τα μαθήματά μου!

Ακουμπάω το κεφάλι στο τετράδιό μου

και ονειρεύομαι ή κοιτάζω από το παράθυρο.

Αυτό το «δεν κάνω τίποτα» που λέει

η μαμά το κάνω συχνά.

Έτσι και σήμερα. Καθώς γράφω, νυστάζω.

Μισοκλείνω τα μάτια και τότε βλέπω το μολύβι

να σηκώνεται όρθιο. Μου το χάρισε το πρωί

η Γιαννούλα.

Είναι μαύρο με άσπρες βούλες. Χορεύει και

τραβάει γραμμές πάνω στο άσπρο χαρτί.

Ζωγραφίζει! Κρατάω τα μάτια μισόκλειστα

και κάνω πως δε βλέπω.

Αυτό στριφογυρίζει πάνω στη μύτη του,

κάνει μια πιρουέτα και τρέχει να κρυφτεί

πίσω από ένα βιβλίο.

Μπα; Τι συμβαίνει ξαφνικά; Ααα!

Πίσω από την κασετίνα μου βλέπω να

ξεπροβάλλει η στρουμπουλή και πλακέ γόμα μου.

Έχει μαύρα μάτια, κόκκινα χείλια κι έναν άσπρο

φιόγκο στα μαλλιά, ίδιο με της Γιαννούλας.

Ανασηκώνεται πλαγίως, κατρακυλάει προς

το χαρτί κι αρχίζει να σβήνει με μανία όσα έχει

σκαρώσει το μολύβι. Μόλις που προλαβαίνω

να δω το καραβάκι και τους γλάρους.

Εξαφανίζονται από το βιαστικό σβήσιμο της γόμας.

- Τίποτα δεν κάνει αυτό το μολύβι! Μόνο να με

βάζει σε δουλειά! την ακούω να λέει.

Λυπάμαι. Πάλι μπαίνει στη μέση το τίποτα.

Λες κι αυτό το τίποτα είναι πολύ κακό.

Κλείνω τα μάτια για να μη βλέπω.

Τι, τικ, τικ, ακούω τα πηδηματάκια του μολυβιού.

Δεν το βάζει κάτω. Χορεύει πάλι πάνω στο

άσπρο χαρτί. Η νέα ζωγραφιά είναι υπέροχη!

Σωστός παράδεισος!

Ο χορός του μολυβιού

Εγώ είμαι αρχηγός

Υπόθεση

Κατασκηνωτές φτάνουν κοντά στη λίμνη των βατράχων και αρχίζουν να τη ρυπαίνουν. Οι καβγάδες όμως που στήνουν τα βατραχάκια, δεν τους επιτρέπουν να αναλάβουν πρωτοβουλία για να σταματήσει το κακό. Μετά από μια επεισοδιακή συνέλευση, συμβουλεύονται τον γέροντα που τους προτείνει να εργαστούν ομαδικά. Θα τα καταφέρουν άραγε να καθαρίσουν τη λίμνη τους και να εξηγήσουν στους ανθρώπους πώς πρέπει να φέρονται;

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Διάπλους
Συγγραφέας: Μαρία Ιορδανίδου
Εικονογράφηση: Δημήτρης Ρίζος
ISBN: 978-960-68-7330-0
Έτος 1ης Έκδοσης: 2011
Σελίδες: 31 (59)
Τιμή: περίπου 14 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Γ', Δ', Ε',

Κριτική

Συμπαθητική ιστορία εκπαιδευτικού περιεχομένου από τη σειρά Ανάπτυξη Συναισθηματικής Νοημοσύνης - Προγράμματα Αγωγής Ψυχικής Υγείας. Η γραφή είναι πολύ απλή και απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες, αν και οι συνάδελφοι των μικρότερων τάξεων ίσως δεν καταφέρουν να την αξιοποιήσουν πλήρως, αφού τα μικρά παιδιά (όπως και οι πολιτικοί μας) δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν σε όλη της την έκταση την αξία του διαλόγου. Τα νοήματα είναι κατανοητά, αν και οι αντιδράσεις κάποιων χαρακτήρων ίσως προβληματίσουν τα παιδιά. Η επιμέλεια είναι πολύ φροντισμένη, και το 30σέλιδο κείμενο συνοδεύεται από ένα παράρτημα άλλων 25 σελίδων με δραστηριότητες συναισθηματικής ανάπτυξης και άλλες, σχετικές με το θέμα. Το βιβλίο συνοδεύεται από cd που περιλαμβάνει δραστηριότητες και θεωρία σε μορφή εικόνων jpg.  

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε δασκάλους και μαθητές Γ', Δ' και Ε' τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μικρότερα παιδιά, στα πλαίσια κάποιου προγράμματος σχετικού με τον διάλογο και τη συνεργασία.

Άλλο ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού που ενδιαφέρεται να εργαστεί με τις αξίες στην τάξη του. Αυτή τη φορά πρόκειται για μια ιστορία αφόρμησης στα θέματα του διαλόγου και της ομαδικότητας. Μπορούμε να αναπαράγουμε με τη μορφή θεατρικών / παντομίμας κλπ. διάφορες σκηνές από το έργο, ώστε τα παιδιά να βιώσουν τα συναισθήματα των ηρώων και να κατανοήσουν πώς η συνεργασία μπορεί να τα βοηθήσει να καταφέρουν πράγματα τα οποία από μόνα τους αδυνατούν να πετύχουν. 

Κάποια σημεία της ιστορίας βέβαια, καλό είναι να συζητηθούν με τα παιδιά, ώστε να μη διαμορφώσουν αυτά λανθασμένες εντυπώσεις. Συγκεκριμένα, η συμπεριφορά του φεγγαριού (που στο βιβλίο μάλλον αντιπροσωπεύει τον ρόλο των ενηλίκων), που  θυμώνει με τα βατραχάκια και τα τιμωρεί στερώντας τα από το φως του, χωρίς καν να τα ενημερώσει για το λόγο, ίσως είναι καλό να γίνει αντικείμενο σχολιασμού και κριτικής... και αυτό επειδή δεν θέλουμε τα παιδιά να αποκρύπτουν από τους μεγαλύτερους τα λάθη και τα προβλήματά τους, φοβούμενα μια αυστηρή τιμωρία.

Κλείνοντας, να σταθούμε σε δύο τελευταία σημεία. Πρώτον, στον κατά τόπους έντονο διδακτισμό, που προσωπικά θεωρώ ότι τουλάχιστον στα σύγχρονα κείμενα, καλό είναι να αποφεύγεται. Και δεύτερον, στη λανθασμένη χρήση των εννοιών ρύπανση και μόλυνση, οι οποίες δεν θα έπρεπε να συγχέονται, ειδικά από νεότερους δημιουργούς που αποφασίζουν να ασχοληθούν με τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

Η τιμή του βιβλίου στο εμπόριο είναι μάλλον λογική, κάποιοι "πονηροί" πωλητές όμως το διανέμουν στα σχολεία με καπέλο 60%-80%, γι' αυτό οι συνάδελφοι ας έχουν το νου τους.

Αξίες - Θέματα
Διάλογος, Συνεργασία, Περιβάλλον

Απόσπασμα 

Μετά από λίγες μέρες τα βατραχάκια αντίκρισαν ένα φρικιαστικό θέαμα!

Τα ασημένια νερά της λίμνης είχαν θολώσει, τα νούφαρα είχαν μαραθεί και τα ψάρια δεν μπορούσαν να κολυμπήσουν ανάμεσα στα σκουπίδια.

- «Ω, θεέ μου, τι κατάσταση είναι αυτή! Χάλασε το απαλό μου δέρμα, γέμισε σπυριά το πρόσωπό μου, θάμπωσαν τα μαλλιά μου.» διαμαρτυρήθηκε η πανέμορφη Ζουζουλίτα.

- «Θα αρρωστήσουμε με τόσα μικρόβια!», ούρλιαξε με τη φάλτσα φωνή της η Μπιλήδα.

- «Δεν μπολώ να αναπνεύθω, γλήγολα οκθυγόνο», είπε βαριανασαίνοντας ο Γλυγλίκος.

- «Ποιος φωνάζει και μου χαλάει την ησυχία μου;», ρώτησε ο Μπάκος που κοιμόταν τον ύπνο του δικαίου… ως συνήθως.

Το φεγγάρι που παρακολουθούσε από ψηλά τη λιμνούλα χλώμιασε κι έχασε το χαμόγελό του. Θύμωσε και με τους ανθρώπους και με τα βατραχάκια.

«Οι άνθρωποι δε σκέφτονται καθόλου τις συνέπειες των πράξεών τους και το μόνο που τους νοιάζει είναι να περνάνε καλά. Αλλά και τα βατραχάκια με θυμώνουν που δεν προσπαθούν να βρουν μια λύση στο πρόβλημά τους. Κοίταξέ τα!»

Θυμωμένο όπως ήτα, πήρε την απόφαση να κρυφτεί και να σταματήσει να λούζει με το φως του τη λίμνη και τους κατοίκους της.

- «Ας κάνουν ό,τι θέλουν!», ψιθύρισε και κρύφτηκε.

Τότε η νύχτα έγινε μαύρη και σκοτεινή. Τα βατραχάκια δεν ήξεραν πώς θα λύσουν το πρόβλημα και άρχισαν να τσακώνονται μεταξύ τους, γιατί το καθένα σκεφτόταν μόνο τον εαυτό του και πίστευε ότι η δική του γνώμη ήταν η πιο σωστή…

- «Επειδή δεν ανέχομαι τη βρωμιά, πιάστε γρήγορα δουλειά! Η λίμνη πρέπει να καθαριστεί τώρα! Εγώ είμαι αρχηγός, εγώ αποφασίζω!», διέταξε η Μπιλήδα.

- «Αα! Όλα κι όλα, και γιατί παρακαλώ να είσαι εσύ αρχηγός; Αρχηγός πρέπει να είναι ο πιο όμορφος. Εγώ δηλαδή! Θα πάω κομμωτήριο που έχω κλεισμένο ραντεβού και μετά θα σας μοιράσω δουλειές! Εγώ είμαι αρχηγός!», είπε η Ζουζουλίτα κοιτάζοντας στον καθρέφτη της.

- «Καλά εσείς κοιμάστε όρθιες! Αρχηγός χωρίς άλλο θα είμαι εγώ που δε μ’ αρέσει και η δουλειά! Πού ακούστηκε ένας αρχηγός να δουλεύει; Θα ρίξω πρώτα έννα υπνάκο και μετά θα σας πω τι θα κάνει ο καθένας σας, γιατί εγώ είμαι αρχηγός», συμπλήρωσε ο Μπάκος με ένα μεγάλο χασμουρητό.

- «Έναθ αλχηγόθ πλέπει να είναι θαν και μένα τλυφελόθ, εγώ είμαι αλχηγόθ»,

είπε ο Γλυγλίκος με φωνή γλυκιά σαν μέλι.

- «Εγώ είμαι αρχηγός, εγώ είμαι αρχηγός, εεεε!, δεν υποφέρεστε πια! Σταματήστε μ’ αυτό το «εγώ»!!! είπε ο Κοαζήνων κι έφυγε εκνευρισμένος.

Στο δρόμο συνάντησε το Βρεκεκέκο προβληματισμένο και αποφάσισαν να πάνε στο γέροντα που πάντα κάτι είχε να τους πει.

Ο γέροντας αφού τους άκουσε πολύ προσεκτικά, τους μίλησε με λόγια σοφά:

«Καταλαβαίνω την ανησυχία σας! Όμως να σκέφτεστε ότι οι δοκιμασίες θα σας κάνουν πιο δυνατούς. Σταματήστε να έχετε ανταγωνισμό μεταξύ σας! Αν είστε ενωμένοι κι αγαπημένοι κανένας δεν μπορεί να σας κάνει κακό»!

Εγώ είμαι αρχηγός

Πρώτος!

Υπόθεση

Στο βιβλίο πρωταγωνιστεί ο Πέτρος τον οποίο έχουμε συναντήσει ήδη στα βιβλία Βιβλιοφάγος κατά λάθος,  Ποιος είναι ο αρχηγός; και Πάντα; Ο Πέτρος είναι πρώτος μαθητής και ο Φάνης πρώτος στη φασαρία. Οι δυο τους δεν είναι φίλοι ως τη στιγμή που ο Πέτρος φτιάχνει μια σαΐτα και την πετάει στην τάξη. Διστάζει να ομολογήσει την πράξη του για να μην τιμωρηθεί. Όταν όμως η δασκάλα ετοιμάζεται να τιμωρήσει τον Φάνη, ο Πέτρος βρίσκει το θάρρος να ομολογήσει «Κυρία, εγώ το έκανα». Και τότε θα γίνει ο καλύτερος φίλος με τον Φάνη.

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Πατάκης
Συγγραφέας: Μαρία Παπαγιάννη
Εικονογράφηση: Σ. Τουλιάτου – Π. Μπουλούμπασης
ISBN: 978-960-16-1657-5
Έτος 1ης Έκδοσης: 2005
Σελίδες: 32
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Α', Β', Γ'

Κριτική

Χαριτωμένη ιστορία από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Ψαράκια - 400 λέξεις). Η γραφή της (πολυγραφότατης) Μαρίας Παπαγιάννη είναι όπως πάντα απλή και τα νοήματα κατανοητά, ενώ το χιούμορ θα διασκεδάσει τους μικρούς αναγνώστες. Η επιμέλεια της σειράς είναι όπως ήδη έχουμε αναφέρει πολύ προσεγμένη, και η όμορφη δουλειά των μόνιμων εικονογράφων του Πέτρου συμπληρώνει το κείμενο και προσθέτει χρώμα και χιούμορ. Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές τρεις δραστηριότητες. Η πρώτη είναι παρατηρητικότητας, αφού ζητάει να βρούμε τις διαφορές ανάμεσα σε δύο παρόμοιες εικόνες. Η δεύτερη είναι ορθογραφίας και καλεί τα παιδιά να διορθώσουν μια φράση όπως την γράφουν τρεις διαφορετικοί μαθητές. Η τελευταία και πιο διασκεδαστική, προσφέρει το πατρόν από ένα αεροπλανάκι και καλεί τους μαθητές να το κατασκευάσουν σε χαρτόνι!

Το βιβλίο προτείνεται σε παιδιά Α’, Β’ και Γ' τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μαθητές μεγαλύτερων τάξεων που επιθυμούν να ενισχύσουν την αναγνωστική τους αυτοπεποίθηση.

Η καλύτερη κατά τη γνώμη μου από τις περιπέτειες του Πέτρου. Το δίλημμα του ήρωα αν θα πρέπει να παραμείνει στην ασφάλεια ή να αποκαλύψει τη σκανδαλιά που έκανε, απαλλάσσοντας από τη άδικη μοίρα του τον φασαριατζή της τάξης, μπορεί να γίνει θέμα για μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στην τάξη ή το σπίτι. Θέση σε αυτήν μπορεί να έχει και μια άλλη πτυχή της υπόθεσης: το πλεονέκτημα κύρους που προσφέρει στον Πέτρο ο ρόλος του πρώτου μαθητή στην τάξη... Ρόλος που επηρεάζει τόσο την αντιμετώπιση από τους γονείς του, όσο φυσικά και από την ίδια τη δασκάλα, η οποία παρότι συμπαθέστατη, παραμένει προκατειλημμένη απέναντι στον "χειρότερο" μαθητή της. Στο κλείσιμο της ιστορίας ωστόσο, ο "τελευταίος" αναδεικνύεται σε "πρώτο" και ηθικό νικητή, αφού τελικά καλύπτει τον συμμαθητή του χωρίς δεύτερη σκέψη.

Αξίες - Θέματα
Εκπαίδευση, Φιλία, Χιούμορ.

Απόσπασμα 
Στο σχολείο μου είμαι πάντα πρώτος μαθητής.
Αυτό έχει πολλά καλά.
 Όταν ο μπαμπάς μου έρχεται στο σχολείο,
γελάει ως τ' αυτιά. Εκείνη τη στιγμή μπορώ να
ζητήσω παγωτό, τσίχλες, ποπκόρν, το περίπτερο ολόκληρο.

Την άλλη φορά που ο μπαμπάς μου θα έρθει
στο σχολείο, θα είμαι πιο προετοιμασμένος.
Θα ζητήσω ένα πολεμικό αεροπλάνο με δυο τουρμπίνες.

Ο Φάνης είναι ο τελευταίος μαθητής στην τάξη.
Έρχεται πάντα χωρίς να έχει κάνει την αντιγραφή,
την ανάγνωση ή τη ζωγραφική. Είναι πολύ τελευταίος.

Αλλά είναι πολύ πρώτος στις φασαρίες.
Στα διαλείμματα, όταν παλεύουμε, μας κερδίζει
όλους με αεροπλανικά κόλπα, ενώ την ώρα του
μαθήματος μουρμουρίζει, τραβάει τις κοτσίδες
των κοριτσιών και μουντζουρώνει τα τετράδιά του.

Πρώτος!

Πάντα;

Υπόθεση
Ως πού φτάνει το πάντα; Ο Πέτρος, ξυπνώντας μέσα στη νύχτα από ένα κακό όνειρο, προσπαθεί να καταλάβει αυτό που του λέει η μαμά του: «Η μαμά και ο μπαμπάς θα είναι πάντα εδώ». Βάζει στη σειρά λοιπόν όσα πάντα ξέρει. Πάντα η Γη γυρίζει, πάντα διαλέγει σοκολάτα παγωτό, πάντα η νύχτα ξημερώνει.

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Πατάκης
Συγγραφέας: Μαρία Παπαγιάννη
Εικονογράφηση: Σοφία Τουλιάτου – Πέτρος Μπουλούμπασης
ISBN: 978-960-16-1446-5
Έτος 1ης Έκδοσης: 2005
Σελίδες: 32
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Β', Γ'


Κριτική

Άλλη μια ιστορία του Πέτρου (τον έχουμε ήδη γνωρίσει στα Βιβλιοφάγος καταλάθος και Ποιος είναι ο αρχηγός) από τη σειρά χωρίς σωσίβιο (επίπεδο Ψαράκια - 400 λέξεις). Η γραφή είναι απλή παρότι το κείμενο κινείται στα όρια του ονείρου και της φαντασίας. Η επιμέλεια είναι πολύ προσεγμένη, και η πολύχρωμη εικονογράφηση που συνοδεύει τις περιπέτειες του Πέτρου είναι και πάλι εδώ για να συμπληρώσει το κείμενο και να μας ταξιδέψει. Στο τέλος του βιβλίου, περιμένουν τους μαθητές τέσσερις δραστηριότητες. Η πρώτη μας καλεί να ζωγραφίσουμε ένα δικό μας όνειρο. Η δεύτερη, να βάλουμε σε σειρά μερικές από τις εικόνες της ιστορίας, ώστε να μπορέσουμε να την αναδιηγηθούμε. Στην τρίτη χρειάζονται απλές γνώσεις άθροισης ώστε να βρούμε το νικητή σε ένα παιχνίδι σκοποβολής του λούνα παρκ, ενώ η τελευταία είναι μια δραστηριότητα αντιστοίχησης εννοιών με βάση πληροφορίες που βρίσκονται στο κείμενο.

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε παιδιά Β’ και Γ' τάξης, θα μπορούσαν όμως να το διαβάσουν και μεγαλύτεροι μαθητές που θέλουν να τονώσουν την αναγνωστική τους αυτοπεποίθηση.

Το κείμενο, ήδη από τον τίτλο του, προβάλλει ένα μεγάλο ερωτηματικό: Τι θα πει για πάντα; Στη συγκεκριμένη περίπτωση: Για πόσο κρατάει η αγάπη της μητέρας; Για πόσο μπορούμε να υπολογίζουμε ότι θα έχουμε τους γονείς μας κοντά μας;

Ο μικρός Πέτρος νιώθει την αγωνία της απώλειας όταν μέσα στο όνειρό του χάνει τη μητέρα του. Πώς διαχειρίζεται την κατάσταση; Με έναν μάλλον ρεαλιστικό τρόπο: Ξυπνάει κάθιδρος και την αναζητά μέσα στο σπίτι. Τελικά την βρίσκει να κοιμάται και της ζητάει να τον βάλει στο κρεβάτι του για ύπνο. Προσπαθώντας να τον καθησυχάσει, η μητέρα του λέει πως θα είναι για πάντα δίπλα του, ως το τέλος του κόσμου.

Το διήγημα προσπαθεί να χειριστεί κάποιες απορίες των παιδιών σχετικά με τον χρόνο που περνάει και τη σχέση τους με τους γονείς. Μπορεί να μην το καταφέρνει με τον πλέον ουσιαστικό τρόπο, προσφέρει όμως μια πολύ καλή αφορμή για συζήτηση στο σπίτι ή στην τάξη.

Αξίες - Θέματα
Οικογένεια, Φαντασία, Απώλεια.

Απόσπασμα 
Τα βράδια στον ύπνο μου βλέπω περιπετειώδη
όνειρα. Τις πιο πολλές φορές σώζω τα’ αδέλφια
μου από έναν τρομερό γίγαντα, που απειλεί
την ανθρωπότητα. Στα όνειρά μου είμαι πάντα
νικητής, σούπερμαν.

Καμιά φορά όμως βλέπω κι ένα άσχημο όνειρο.
Είμαστε στο λούνα παρκ και, ενώ όλα είναι τέλεια
κι ενώ καταφέρνω ν’ ανέβω στη ρόδα, χάνω
τη μαμά μου. Η ρόδα γυρίζει, γυρίζει κι εγώ
γυρίζω μαζί της. Η μαμά μου με ψάχνει.

- Πέτρο, Πέτρο!

- Μαμά, μαμά.

Όταν είμαι ψηλά, βλέπω σαν κόκκινη πασχαλίτσα
το φουστάνι της.

Όταν είμαι στη μέση, βλέπω σαν κόκκινο μήλο
το φουστάνι της,

και όσο χαμηλώνω το φουστάνι γίνεται
μεγαλύτερο και μεγαλύτερο.

Η ρόδα σταματάει, αλλά πουθενά η μαμά,
πουθενά το κόκκινο φουστάνι, πουθενά
το μήλο, πουθενά η πασχαλίτσα.

Πάντα;

15 1/2 κάπως περίεργα παραμύθια

Υπόθεση 

16 θεοπάλαβες ιστορίες που θα διασκεδάσουν μικρούς και μεγάλους. Οι πρωταγωνιστές είναι συνήθως φανταστικά τέρατα ή αλλόκοτοι άνθρωποι που οι ζωές τους ανατρέπονται από κάποια γνωριμία ή μεγάλη απόφαση, οδηγώντας τους άλλοτε σε καινούριες ισορροπίες κι άλλοτε σε εξαφάνιση. Όλα τούτα τοποθετούνται σε συνθήκες μιας καθ’ όλα φυσιολογικής (παρότι σουρεαλιστικής) καθημερινότητας και περιγράφονται από τη συγγραφέα με απόλυτη ψυχραιμία. 

Χαρακτηριστικά

Εκδότης: Κέδρος

Συγγραφέας: Παυλίνα Παμπούδη

Εικονογράφηση: Παυλίνα Παμπούδη

ISBN: 960-04-0551-4

Έτος 1ης Έκδοσης: 1992

Σελίδες: 93

Τιμή: περίπου 4 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Ε', Στ', Γυμνάσιο

Κριτική

Η γραφή της Παμπούδη είναι σε γενικές γραμμές απλή και ταυτόχρονα ζωντανή, ώστε ακόμα και οι λιγότερο έμπειροι αναγνώστες να μην δυσκολευτούν να κατανοήσουν τα όσα συμβαίνουν, τουλάχιστον σε πρώτο επίπεδο. Για τα νοήματα ωστόσο πίσω από το κείμενο, δεν θα μπορούσαμε να εγγυηθούμε κάτι ανάλογο. Η έκδοση που κυκλοφορεί είναι σε χαρτί ιλουστρασιόν και με χαριτωμένη έγχρωμη εικονογράφηση από την ίδια τη συγγραφέα (δύο ολοσέλιδες εικόνες σε κάθε μύθο), ώστε το βιβλίο να διαβάζεται ξεκούραστα. Επιπλέον, οι ιστορίες είναι αρκετά σύντομες (από δύο έως έξι σελίδες η καθεμιά) κι έτσι οι μικροί αναγνώστες δεν θα δυσκολευτούν να τις ολοκληρώσουν.

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε μεγαλύτερους μαθητές (Ε’, Στ’) που ίσως καταφέρουν να εντοπίσουν περισσότερα μηνύματα πίσω από κάθε κείμενο, αν και θα μπορούσε να φανεί εξίσου ψυχαγωγικό και στα μικρότερα παιδιά.

Ιδιαίτερο έργο, που προσωπικά το βρήκα εξαιρετικά διασκεδαστικό και ενδιαφέρον. Οι ιστορίες είναι εντυπωσιακά αντισυμβατικές, ανατρεπτικές και συχνά αυτοαναιρούνται, ενώ οι πρωταγωνιστές, αντί να είναι προικισμένοι με ομορφιά και ηρωισμό όπως στα λαϊκά παραμύθια, είναι γεμάτοι παραξενιές, προβλήματα και βουτηγμένοι στη ματαίωση.

Το στοιχείο του σουρεαλισμού είναι έντονο (Ιονέσκο και Ροντάρι γωνία), και ενώ σε κάποια από τα διηγήματα μπορούμε να αναζητήσουμε βαθύτερα νοήματα και παράλληλες ερμηνείες, σε άλλα καλύτερα να μην το κάνουμε, καθώς η μόνη εξήγηση ίσως τελικά να είναι ένα απλό παιχνίδι του λόγου (π.χ. έχω μάτια μόνο για σένα).

Σε τέτοιες περιπτώσεις, κάπου τα σχόλια περιττεύουν... απολαύστε ξεκίνημα ιστορίας:
Μια φορά, ήταν ένας εξαιρετικός γάτος που νόμιζε πως είναι κότα κι ήξερε και να γαβγίζει. Τ' αφεντικά του, όμως, ήταν στριμμένοι άνθρωποι και δεν τον χώνευαν, παρ' όλο που τους έκανε ένα μεγάλο δίκροκο αυγό κάθε μέρα και φύλαγε κι όλη τη νύχτα το σπίτι απ' τους κλέφτες.

Το συγκεκριμένο βιβλίο μπορεί φυσικά να αξιοποιηθεί και στην τάξη, κυρίως στο μάθημα της Γλώσσας (μυθοπλασία και γραπτή έκφραση), με τους μαθητές να συμπληρώνουν και να συνεχίζουν τις όμορφες ιδέες της συγγραφέως. Έχουμε άλλωστε συναντήσει ολόκληρα παιδικά βιβλία που βασίζονται σε μια μόνο από τις ιδέες αυτές (βλ. Ο βασιλιάς Μοναχούλης με κεντρική ιδέα παρόμοια με το "ο Βασιλιάς, το φίδι και το ποντίκι"). Οι μαθητές, διαβάζοντας τις εξωφρενικές αυτές ιστορίες, ίσως μάλιστα νιώσουν απελευθερωμένοι και συνειδητοποιήσουν ότι ακόμα και η πιο τρελή ιδέα μπορεί να μετατραπεί σε μύθο με αξιώσεις, αν υποστηριχθεί και πλαισιωθεί σωστά.

Σε κάθε περίπτωση, καλό θα είναι κάποιος μεγαλύτερος να βρίσκεται κοντά στα παιδιά όταν διαβάζουν τις εν λόγω ιστορίες, ώστε να τους λύνει τυχόν απορίες και να εξηγήσει (όπως μπορεί και αν του ζητηθεί) κάποια δύσκολα ή ακατανόητα σημεία.

Κλείνοντας, να επισημάνουμε ότι η (αιρετική) ιστορία "Μια λεπτή οικογενειακή υπόθεση" απευθύνεται απροκάλυπτα σε ενηλίκους και περιέχει αναφορές σε πολιτικά γεγονότα της εποχής του 1981 (όταν και γράφτηκε), οπότε οι μικροί αναγνώστες πιθανότατα δεν θα την κατανοήσουν. Η ιστορία στο απόσπασμα δεν είναι η αγαπημένη μου, την επέλεξα όμως επειδή οι εκλογές πλησιάζουν.

Αξίες - Θέματα

Ανθρώπινες σχέσεις, Κοινωνία, Οικογένεια, Περιβάλλον, Φαντασία, Φιλαναγνωσία, κ.ά.

Εικονογράφηση

Απόσπασμα 

Μια φορά, ήταν ένας ωραίος πράσινος δεινόσαυρος που τον έλεγαν Μπούλη και ζούσε ολομόναχος. Στενοχωριόταν πολύ που δεν έβρισκε άλλο δεινόσαυρο να παίξει μαζί του και να του πει δυο κουβέντες, κι όλη μέρα τριγυρνούσε μελαγχολικά, αναστενάζοντας.

Κανένα από τα’ άλλα ζώα της ζούγκλας δεν του έκανε παρέα, γιατί επειδή τον έβλεπαν συνέχεια ολομόναχο, τον θεωρούσαν παράξενο.

Έτσι μονότονα περνούσε ο καιρός, μέχρι που κάποτε έφτασε η 4^η Ιουνίου. Εκείνη τη μέρα ο Μπούλης ήταν διπλά στενοχωρημένος, γιατί είχε τα γενέθλιά του.

Εκεί όμως που καθόταν γεμάτος θλίψη κι έτρωγε ολομόναχος την τούρτα του, ξαφνικά, μέσα από ένα κερασάκι ξεπετάχτηκε μια μικρή γλυκιά νεράιδα, πασαλειμμένη σοκολάτα!

«Ουφ!» είπε. «Ευχαριστώ που δε με κατάπιες! Αν έτρωγες πιο γρήγορα και με όραξη, δε θα προλάβαινα να βγω. Πώς σε λένε; Γιατί έχεις τόσο λυπημένο ύφος;»

Ο Μπούλης την κοίταζε κατάπληκτος.

«Με λένε Μπούλη, και στενοχωριέμαι γιατί είμαι ολομόναχος…», κατάφερε να ψελλίσει. «Να, αν είχα μερικούς δεινόσαυρους να παίξω, το ύφος μου θα ‘ταν καλύτερο…»

Η νεράιδα έμεινε για λίγο σκεφτική.

«Θα ήθελα πολύ να σε βοηθήσω», είπε, «αλλά είμαι καινούρια και δεν ξέρω να φτιάχνω δεινόσαυρους. Στάσου όμως! Θαρρώ πως κάτι μπορεί να γίνει! Θα σου κάνω, για τα γενέθλιά σου δώρο αυτό που λένε «χάρισμα του λόγου». Ωραία! Τώρα, από δω και πέρα θα μπορείς εύκολα, μόνο με τη συζήτηση, να πείσεις τον οποιονδήποτε πως είναι δεινόσαυρος! Έτσι θ’ αποκτήσεις όσους φίλους θέλεις. Φεύγω!»

«Ευχαριστώ, ευχαριστώ!» φώναξε συγκινημένος ο Μπούλης, αλλά η νεράιδα δεν τον άκουγε πια. Είχε μεταμορφώσει το κερασάκι σε αερόστατο, και πετούσε ψηλά στον ουρανό.

Ο Μπούλης αποτέλειωσε την τούρτα του, και μετά σηκώθηκε κι άρχισε να περπατά κεφάτος κι όλο αυτοπεποίθηση.

Το πρώτο ζώο που συνάντησε, ήταν ένα γουρούνι. «Ας δοκιμάσω λοιπόν αυτό το «χάρισμα του λόγου», σκέφτηκε ο Μπούλης και στάθηκε μπροστά στο γουρούνι εμποδίζοντάς το να προχωρήσει.

«Άκου εδώ, γουρούνι», είπε. «Έχεις ποτέ σκεφτεί πως αυτός που δεν έχει ιδανικά, είναι τελείως ζώο; Όλοι πρέπει να πιστεύουν σε κάτι, σε μια μεγάλη ιδέα… Όλοι πρέπει να έχουν υψηλούς στόχους και σκοπούς. Ένα γουρούνι δεν είναι τίποτα. Το μόνο που μπορεί να κάνει μόνο του, είναι μόνο να κυλιέται στο βούρκο. Ένας δεινόσαυρος όμως, είναι διαφορετικός. Αυτός έχει ιδανικά – ακριβώς, γιατί είναι δεινόσαυρος. Μόνο ένας δεινόσαυρος μπορεί να επηρεάσει την κοινωνικοοικονομική και πολιτικοπολιτιστική εξέλιξη, να ανατρέψει με την ουρά του το κατεστημένο, να περιφρονήσει τα σαρκοφάγα! Άκου εδώ, γουρούνι… Έχεις ποτέ σκεφτεί, πως ίσως ήρθε η ώρα να γίνεις και συ δεινόσαυρος;»

Το γουρούνι άκουγε μαγεμένο.

«Ποτέ δε μου έχουν μιλήσει έτσι…», είπε, «Ο λόγος σου με συγκλόνισε! Θέλω να σε ακολουθήσω. Από σήμερα θα είμαι κι εγώ φανατικός δεινόσαυρος!»

«Σε διορίζω Γενικό Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής!» είπε ικανοποιημένος ο Μπούλης, και μετά συνέχισε το δρόμο του, με τον οπαδό του να τον ακολουθεί από πίσω.

Σε λίγο καιρό, οι νέες ιδέες είχαν διαδοθεί παντού. Όλος ο τόπος αντηχούσε απ’ τα συνθήματα «Εμπρός για μια Δεινοσαυρική Τυραννοσαυρία!» και «Εμπρός για μια Πραγματική Ζούγκλα!»

Όλα τα ζώα είχα πια γίνει, λίγο πολύ, δεινόσαυροι: Άλλα από ιδεολογικές ανησυχίες, άλλα κατά τύχη, άλλα από πλήξη, κι άλλα με το ζόρι.

Ο Μπούλης, δεν έμενε τώρα ούτε μια στιγμή μονάχος.

Είχε φτάσει στο ζενίθ της δύναμης και της δόξας, κι είχε συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στα μπροστινά του πόδια. Αλλά, βέβαια, μια τέτοια κατάσταση δεν ήταν δυνατόν να διαρκέσει για πάντα.

Ένα ωραίο πρωί, ο Μπούλης έπαθε κρίση μεγαλομανίας και τρελάθηκε τελείως. Μούγκρισε δυνατά δυο τρεις φορές, και μετά κατάπιε την ουρά του κι αυτοκτόνησε!

Μεγάλη αναταραχή δημιουργήθηκε, σε μερικές μέρες όμως όλα ξεχάστηκαν, κι η ζωή ξαναπήρε πάλι τον κανονικό της ρυθμό.

Πάντως, αυτό το τραγικό περιστατικό είχε σαν αποτέλεσμα, να μην υπάρχουν πια σχεδόν πουθενά πράσινοι δεινόσαυροι.

15 1/2 κάπως περίεργα παραμύθια

Η Γιαλούσα

Υπόθεση

Σε μια κρίσιμη και δύσκολη στιγμή της ζωής της, μια μοναχική μητέρα που ο γιος της ζει με τη γυναίκα του στον Καναδά, πιέζεται ως την εξουθένωση. Γαντζωμένη σ’ ένα ξερό, εγκαταλελειμμένο κομμάτι γης, μετράει και λογαριάζει με το δικό της πρωτόγονο τρόπο τα παλιά και τα μελλούμενα, κι αποφασίζει με πείσμα και δύναμη, περιμένοντας τον γιο της να την προσκαλέσει κοντά του…

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Κέδρος
Συγγραφέας: Ειρήνη Μαρρά
Εικονογράφηση: Σοφία Ζαραμπούκα
ISBN: 960-04-0535-2
Έτος 1ης Έκδοσης: 1991
Σελίδες:82
Τιμή: περίπου 4 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Στ', Γυμνάσιο


Κριτική

Μια δυνατή και ιδιαίτερη ιστορία από τη σειρά Παράθυρο στον Κόσμο, γραμμένη σε ύφος βουκολικό που συναντάμε σε παλαιότερα βιβλία. Τα παιδιά που θα επιλέξουν να τη διαβάσουν πρέπει να έχουν ήδη αναγνωστική εμπειρία, αφού θα συναντήσουν αρκετές "δύσκολες" φράσεις ("μούσγωναν το λάδι", "θα' στρωνε να κοιμηθεί στο παραγώνι"), ενώ και η εικονογράφηση είναι μάλλον υποτυπώδης (6 πρόχειρα σκίτσα με μελάνι μοιρασμένα σε 80 σελίδες). Η επιμέλεια δυστυχώς δεν φροντίζει ώστε το βιβλίο να γίνει αρκετά φιλικό προς μικρότερα παιδιά (εξώφυλλο, γραμματοσειρά, χρώματα, δραστηριότητες), ωστόσο ο χωρισμός σε μικρά κεφάλαια (κυρίως 4-5 σελίδων) σίγουρα βοηθάει.   

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε παιδιά Στ’ τάξης και γυμνασίου θα μπορούσαν όμως να δοκιμάσουν να τη διαβάσουν και λίγο μικρότεροι μαθητές ή οι γονείς τους.

Το βιβλίο αυτό μπορεί να μοιάζει σε ορισμένα σημεία πολύ σκληρό και ρεαλιστικό για να είναι παιδικό, δίνει όμως ένα σπουδαίο μάθημα αλληλεγγύης και ανθρωπιάς. Μέσα από την απλή ματιά μιας αγράμματης γυναίκας μαθαίνουμε πολλά και διάφορα: για τη Φύση που μπορεί να μας παρέχει τα πάντα όταν πρώτα εμείς τη φροντίσουμε με υπευθυνότητα, οργανωτικότητα και κόπο. Για την αυταξία των ζώων μέσα από τη σχέση της ηρωίδας με ποντικάκια, πουλιά κι ένα κουτσό σκυλί, και για το πώς η δικαιοσύνη και το μοίρασμα μπορεί να αφορά και να ενώνει όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά όλα τα πλάσματα του κόσμου. Οι μικροί αναγνώστες θα γνωρίσουν από πρώτο χέρι την άγρια ζωή του χωριού και μερικά παλαιότερα έθιμα της επαρχίας, και θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να κάνουν συγκρίσεις με τη σύγχρονη ζωή στην πόλη, λύνοντας πολλές από τις συνήθεις απορίες τους.

Ενδιαφέρον είναι και το στοιχείο των διαρκών αναδρομών στο παρελθόν, μέσα από το οποίο η συγγραφέας μας διηγείται την ιστορία της κυρά Χρυσάφως, της πρωταγωνίστριας, την ώρα που στο παρόν την παρατηρούμε να προσπαθεί να στεριώσει σε ένα παρατημένο κομμάτι γης. 

Μπορεί λοιπόν το συγκεκριμένο ανάγνωσμα να μην είναι τόσο ελκυστικό στο μάτι ή ευκολοδιάβαστω, όμως πιστεύω ότι η τριβή των παιδιών με χαρακτήρες που δεν το βάζουν κάτω στις δυσκολίες, γεμάτους προκοπή και καλοσύνη, μπορεί να τους δώσει σωστά πρότυπα προς μίμηση, πολύ χρήσιμα τώρα που δύσκολοι καιροί πλησιάζουν.

Αξίες - Θέματα
Περιβάλλον, Ανθρωπιά, Ζωοφιλία, Απλότητα, Αλληλεγγύη, Δραστηριοποίηση, Πάσχα

Εικονογράφηση

Απόσπασμα 
Καθάρισε ο τόπος γύρω απ’ την παράγκα. Αχ, αχ… τα ρημάδια τα χέρια πάνε πιο μπροστά απ’ το μυαλό. Κάνουνε τις δουλειές δίχως να το ρωτάνε. Το μυαλό ήταν στο γράμμα. Όχι. Να μην κατέβει να ρωτήσει πάλι τον ταχυδρόμο. Τον ρώτησε χτες και προχτές κι αντίπροχτες. Ταγάρι του ‘γινε του ανθρώπου. Τι έφταιγε αυτός αν ήταν μακριά ο Κάναντας κι αργούσανε πολύ να ‘ρθουν τα γράμματα! Κι ο ήλιος ακόμα δεν έγειρε. Πώς να πέσει να κοιμηθεί, να μη σκέφτεται; Ο ήλιος δυο κανταριές ψηλά πάνω απ’ το βουνό. Κι η βουνοκορφή κάμποσο μακριά. Λογάριασε με το νου της. Όσο να ανέβει ως εκεί και να ξανακατέβει, ο ήλιος θα ‘χε βασιλέψει.

Πέρασε το μαντρότοιχο και πήρε την ανηφόρα. Αραιά πεύκα κι αγριελιές σπαρμένες δω κι εκεί στην πλαγιά, σάλευαν με τον ήρεμο άνεμο που τριγύριζε τα κλαδιά του. Βάτα, σωροί πέτρες και σφιχτά πουρνάρια παντού, κι ανάμεσά του ξεμύτιζαν τρυφερές κι ολοπράσινες οι κορφές των σπαραγγιών.

- Βρε… βρε…, σιγοτραγούδησε η θεια – Χρυσάφω. Στον ουρανό σας γύρευα στη γη σας βρήκα.

Μάζεψε δυο τρεις χεριές σπαράγγια και δίχως σκέψη έτρεξε στο Βασίλη. Μόλις είχε φτάσει το λεωφορείο και οι ξένοι, μπουλούκι παρδαλό, ψώνιζαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους.

Μόλις τα είδε ο Βασίλης της έγνεψε. Την πήρε κρυφά πίσω από τον πάγκο. Έκρυψε τα σπαράγγια σ’ ένα χαρτόκουτο. Της έδωσε λάδι, φασόλια κι αλάτι. Του γύρεψε κι ένα κουτάκι σπίρτα. Τα δικά της τέλειωναν. Της έδωσε δυο. Καλός άνθρωπος ο Βασίλης. Καλός σαν τον άντρα της.

Ήτανε πρόβατο του θεού ο άντρας της. ήρεμος κι απείραχτος. Του ‘βαζες το φαΐ κι έτρωγε, του ‘στρωνες και κοιμόταν. Μόνος του να σπείρι, μόνος του να θερίσει, να κοιτάξει τα γίδια. Νήστευε τις Σαρακοστές, κοινωνούσε τις σκόλες. Γράμματα δεν ήξερε, τα λόγια του λίγα, ό,τι ήθελε να πει το ‘λεγε και με τα μάτια και με τα χέρια. Δεν έζησε πολύ. Κι έμεινε η Χρυσάφω χήρα με τρία παιδιά. Ο Στέφος κι ο Μιχάλης γεννήθηκαν μετά το Δημήτρη, αφού είχε χάσει κιόλας ένα κορίτσι. Πρόφτασε και το γέννησε πάνω στο κρεβάτι. Μα ήταν μελανό, ανάσαινε δεν ανάσαινε. Το βγάλανε Φωτεινή, με αεροβάφτισμα. Φωτεινή, κι έσβησε.

Φορτωμένη έσπρωξε το πορτάκι του κήπου. Σάλεψαν τα φυτά με τα’ άγγιγμα του φουστανιού της. Γέμισε ο αέρας μυρωδιές.

- Αχ, και τι μοσκοβολιές έχει ο κόσμος τούτος, στέναξε η θεια Χρυσάφω.

Άναψε το τζάκι. Έφεξε το καμαράκι κι η ζεστασιά της τύλιξε το κορμί. Απόψε θα ‘στρωνε να κοιμηθεί στο παραγώνι. Τι ωφέλησε που κοιμήθηκε δυο βραδιές τώρα κουκουβιστά γερμένη στον μπόγο της… Ίσα που πιάστηκε ο λαιμός της. Σάμπως θα ‘τανε κόπος να μαζέψει πάλι τα πράγματά της, μόλις έφτανε το γράμμα με το εισιτήριο…

Έλυσε τον μπόγο κι έστρωσε πάνω στις σανίδες, δίπλα στο τζάκι, ένα ένα όλα τα ρούχα που κουβάλαγε: δυο μάλλινες φούστες, τρία μισοφόρια, δυο πουκαμίσες, μια μαντίλα σκολιανή κι ένα χράμι. Όχι… όχι αυτό. Δε θα το ‘στρωνε αυτό. Θα το πήγαινε δώρο στη νύφη της. Να τυλίξει το μωρό σαν γεννηθεί. «Θα το βαφτίσουμε Γιώργο», έγραψε ο Δημήτρης. «Θα τον φωνάζουμε Γιώργη, σαν τον πατέρα. Είναι αγόρι, το ‘πε ο γιατρός.»

Έβγαλε το γράμμα απ’ τον κόρφο της. Να, εδώ γράφει «Γιώργης» κι εδώ γράφει «Δημήτρης». Είπε στον ταχυδρόμο να της δείξει αυτά τα δύο πάνω στο χαρτί και τα σημάδεψε. Ο Γιώργης αρχίζει με μια γωνιά, ο Δημήτρης με ένα τρίγωνο. Οι άλλες λέξεις δεν τη νοιάζουν. Είναι ζωγραφιές, κατσαρές γραμμές πάνω στο χαρτί. Μα το Γιώργης και το Δημήτρης θέλει να το διαβάζει πάλι και πάλι, κι ας μην ξέρει γράμματα.

Φίλησε το γράμμα και το ‘κρυψε προσεχτικά. Άιντε πια να έρθει το ευλογημένο το μαντάτο, να φύγει να πάει να τους βρει.

Έβαλε ακόμα δυο ψιλά κλαδάκια στη φωτιά, σταύρωσε το προσκέφαλο κι αποκοιμήθηκε.

Η Γιαλούσα