Τα Χριστούγεννα της συμφοράς

Υπόθεση

Παραμονή Χριστουγέννων στο σπίτι του Ραλφ και, μαζί με τους γονείς του, τον παππού και τη γιαγιά, το θείο Τρίστραμ και τον αδελφό του Χάρι, έρχονται να γιορτάσουν θείοι, θείες και σατανικά μικρά ξαδελφάκια. Τα σχέδια των οικοδεσποτών για ένα χαρούμενο εορταστικό διήμερο πάνε πολύ γρήγορα περίπατο και οι -έτσι κι αλλιώς εύθραυστες- σχέσεις τους με τους συγγενείς, δοκιμάζονται ακόμα περισσότερο. Το ίδιο και τα νεύρα τους. Έτσι, με κάθε νέα παρεξήγηση οι τόνοι ανεβαίνουν, οι προσβολές πάνε κι έρχονται και πριν το σπίτι γίνει πεδίο μάχης (ή και λίγο μετά), ένα ξεκαθάρισμα βάζει τα πράγματα στη θέση τους και στέλνει τους επισκέπτες πίσω από εκεί που ήρθαν.

Χαρακτηριστικά 

Εκδότης: Ψυχογιός

Συγγραφέας: Αν Φάιν (Anne Fine)
Μετάφραση: Ρένα Τουρκολιά - Κυδωνιέως
Εικονογράφος: Kate Aldous
Τίτλος πρωτοτύπου: The More the Merrier

1η έκδοση: 2003 (στα ελληνικά 2007)

ISBN: 978-960-453-190-5
Σελίδες: 134
Τιμή: περίπου 3 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ

To site του βιβλίου εδώ

Τάξεις: Στ', Γυμνάσιο

Κριτική

Χιουμοριστική ιστορία με θέμα ένα επεισοδιακό χριστουγεννιάτικο τραπέζι, γραμμένη με τρόπο που να ψυχαγωγεί αλλά και ταυτόχρονα να σχολιάζει την κατάσταση του θεσμού της οικογένειας στον δυτικό κόσμο. Το βιβλίο χωρίζεται σε έξι μέρη και πολλές υποενότητες, με 2 έως 7 σελίδες η κάθε μία. Η γλώσσα είναι απλή και η έκφραση το ίδιο, ενώ τα μεγάλα τυπογραφικά στοιχεία και τα ασπρόμαυρα σκιτσάκια που στολίζουν τις σελίδες, φροντίζουν για μια ξεκούραστη ανάγνωση. Η μετάφραση/επιμέλεια κειμένου προβληματίζει, καθώς ξεκινάει με το αριστερό, αφήνοντας στο κείμενο ορθογραφικά (σ.9 να με κι εγώ) γραμματικά (σ.11 όλοι τη θεωρούσαν ένα σιχαμένο ξερόλα) και εκφραστικά (σ.26 έκανα μεγαλύτερη τη βάρδια απ' όση μου αναλογούσε σήμερα το πρωί) λάθη. Γρήγορα όμως το κλίμα ζεσταίνεται και όταν μπαίνουμε πιο βαθιά στην ιστορία, τα εκτός πλοκής στοιχεία περνούν σε δεύτερη μοίρα.

Το βιβλίο προτείνεται σε εφήβους (μαθητές Στ' τάξης και γυμνασίου), οι οποίοι έτσι κι αλλιώς έχουν την τάση να επανεξετάζουν σχέσεις και δεδομένα που οι ενήλικοι θεωρούμε υπεράνω αμφισβήτησης. Τα αγόρια ίσως το συμπαθήσουν περισσότερο για την αμεσότητά του, ειδικά αν ταυτιστούν με τον ταλαιπωρημένο ήρωα και την αλλεργία του προς τη ροζ, πασπαλισμένη με χρυσόσκονη, πραγματικότητα της ξαδέλφης του Τιτάνια.

Παρότι -ειδικά μετά τη μέση- το βιβλίο είναι αρκετά συμπαθητικό και με έξυπνους διαλόγους (οι ατάκες κάποιες φορές μου θύμισαν αμερικάνικη σειρά -χωρίς τα τεχνητά γέλια-), δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι από ηθική άποψη υπάρχουν (όπως είχαμε αναφέρει και για την οικογένεια Αναμπουμπούλα) μερικά θέματα προς συζήτηση. Το προσβλητικό χιούμορ προς τη γιαγιά π.χ. μυρίζει φορμόλη (σ.27) αλλά και η γλώσσα της ίδιας Μωρέ και να παρακαλάς μέχρι να σαπίσης... (σ.85), η ελάχιστη έστω βία που ασκείται από τον μπαμπά (σ.70 και 92-93), ο γείτονας που απατά τη γυναίκα του με μια ξανθιά γκόμενα (σ.76) η γιαγιά που προσφέρεται να συμμετάσχει σε έρανο υπέρ της κακοποίησης παιδιών (σ.86), το απειλητικό υστερόγραφο προς τον Αϊ-Βασίλη έτσι και ξεχάσεις έστω και ένα απ' αυτά που σου ζήτησα, θα μαζεύεις τα δόντια σου με σπασμένο χέρι (σ.23) και διάφορα άλλα, μπορεί να αναφέρονται στα πλαίσια της "πλάκας", αλλά σίγουρα δεν δημιουργούν πρότυπα προς μίμηση. Το ίδιο και η γλώσσα, που, χωρίς να υπερβαίνει τα όρια, είναι μάλλον αρνητικά φορτισμένη π.χ. η λέξη "ηλίθιος" στολίζει συνεχόμενες σελίδες (σ.11 ηλίθια φορέματα, σ.13 ηλίθιας γαλοπούλας, σ.14 ηλίθιος -σκέτο- κλπ.). Για πρώτη φορά, συναντήσαμε ακόμα και ΝΑΤΟϊκό χιούμορ: Ο θείος Τοντ είπε ότι είχε περάσει καλύτερα όταν πολεμούσε με τους Σέρβους (σ.37).

Το μόνο σίγουρο είναι πως δεν μιλάμε για το τυπικό χριστουγεννιάτικο βιβλίο... ακόμα και ο τοσοδούλης Άλμπερτ, που κατά τα άλλα ρωτάει συνεχώς "τι σημαίνει αυτό" και "τι σημαίνει το άλλο", δηλώνει ευθαρσώς ότι δεν θα τραγουδήσει τα κάλαντα, γιατί δεν τον αγαπάω το μικρό Χριστό και δεν πιστεύω ότι είναι γλυκούλης (σ.85).

Από μια άλλη άποψη βέβαια, η (πολυβραβευμένη) συγγραφέας ίσως ξέρει τι κάνει. Αφού το βιβλίο απευθύνεται σε εφήβους, μια κλασική ιστορία χριστουγεννιάτικης θαλπωρής δεν θα είχε νόημα (αλλά και δε θα οδηγούσε σε πωλήσεις). Το παραπάνω παρακμιακό σκηνικό αμφισβήτησης των πάντων, στήνεται λοιπόν μάλλον σκόπιμα, ίσως για να καυτηριάσει τον τρόπο που στην κοινωνία μας έχουμε οδηγηθεί να γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα. Τα δώρα που δίνονται επειδή πρέπει να δοθούν, οι συγγενείς που προσκαλούνται -όχι επειδή τους συμπαθούμε, αλλά επειδή πρέπει να προσκληθούν, οι εορταστικές φανφαρο-εκπομπές στην τηλεόραση, τα λουκάνικα και η γαλοπούλα στο τραπέζι, τα νερόβραστα μηνύματα δήθεν αγάπης των ημερών... Όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν στον έφηβο με ένα φουσκωμένο μπαλόνι (...) που καθώς προσπαθείς να το δέσεις, εκείνο ξεφεύγει από τα δάχτυλά σου και βγαίνει από μέσα όλος ο αέρας, κάνοντας έναν άκομψο θόρυβο, και το μπαλόνι πετάγεται μακριά, στριφογυρίζει και χοροπηδάει στον αέρα και τέλος πέφτει στο πάτωμα, θλιβερό και ζαρωμένο, ένα αξιοθρήνητο τίποτα (σ.52). Η λύση που προβάλλεται για να αναδυθούμε από το παραπάνω τέλμα, είναι να είμαστε αληθινοί προς τον εαυτό μας και σε αυτά που νιώθουμε, γιατί μόνο τότε μπορούμε να ζούμε ανέμελοι, περίπου σαν τον μαστροχαλαστή αλλά πρόσχαρο παππού. Όποιος λοιπόν αυτή την περίοδο των εορτών αισθάνεται πίεση αντί για χαρά, δεν έχει παρά να κλείσει εισιτήρια για Σεϋχέλες, σαν τους γονείς του Ραλφ!

Κατά τα άλλα, πολλοί υποστηρίζουν πως είναι λάθος να ρωτάμε σε ποιες ηλικίες απευθύνεται το κάθε βιβλίο. Κάθε παιδί έχει φυσικά τη δική του προσωπικότητα και ξεχωριστά ενδιαφέροντα, και μπορεί να ωριμάζει διαφορετικά από τους συμμαθητές του... είναι ωστόσο σαφές πως ένα κείμενο σαν το παραπάνω, ενώ θα μπορούσε να είναι ωφέλιμο και διασκεδαστικό για έναν έφηβο, θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα και λανθασμένες εντυπώσεις σε ένα μικρότερο παιδί. 

Αξίες - Θέματα

Χιούμορ, Οικογένεια, Χριστούγεννα, Ισότητα Φύλων

Εικονογράφηση

Απόσπασμα
Ο θείος Τρίστραμ έσκισε το περιτύλιγμα. Ήταν ένα κουτί με μαντιλάκια που στις γωνίες είχαν κεντημένους παπαγάλους.

- Αυτά τα έδωσα εγώ στη θεία Ίντα πέρυσι, του είπα.

Νόμιζα ότι το είπα σιγά αλλά ο μπαμπάς μού έδωσε μια καρπαζιά. Ο παππούς έβαλε τα γυαλιά του.

- Α, τα θυμάμαι αυτά τα μαντιλάκια. Τα είχα αγοράσει στην Παταγονία. Νομίζω ότι σου τα είχα φέρει για δώρο γενεθλίων, Τρίστραμ.

- Πράγματι, του είπε ο Τρίστραμ. Εδώ και χρόνια. Στη συνέχεια, τα χάρισα εγώ στον Τζέιμς και στην Τάνσι ως ευχαριστήριο δώρο.

- Τα μαντιλάκια αυτά ήταν μέσα στην ντουλάπα εδώ και αιώνες, είπε ο Χάρι.

- Α, γι’ αυτό μου είπες ότι μπορούσα να τα πάρω για να τα χαρίσω στη θεία Ίντα πέρυσι; ρώτησα τη μαμά.

- Τελικά ο περσινός τρόπος με τα δώρα είχε ένα πλεονέκτημα, παρατήρησε ο μπαμπάς. Μέσα σ’ εκείνο το χαμό που γινόταν δεν υπήρχε περίπτωση να αρχίσουμε να ψάχνουμε την προέλευση κάθε δώρου.

- Τι είναι «προέλευση»; ρώτησε ο Άλμπερτ.

- Από πού έρχεται κάτι, εξήγησε ο θείος Τρίστραμ. Στην περίπτωση αυτή εδώ, ποιος έδωσε σε ποιον τούτο το δώρο πιο πριν.
- Αυτό το παιδί δε σταματάει ποτέ να κάνει ερωτήσεις; σχολίασε η γιαγιάκα.

- Τουλάχιστον θυμάται τις απαντήσεις, της είπα εγώ. Μαζί με ό,τι άλλο ακούει. Ξέρει σχεδόν απ΄έξω όλο το ποίημα Η φώκια και ο μαραγκός, μόνο και μόνο επειδή η μαμά με έβαζε συνέχεια να της λέω τα λόγια για το ρόλο μου. Σκέφτηκε ότι, αφού οτιδήποτε δώρο και αν μου είχε πάρει βρισκόταν ήδη στο σωρό, ήταν καλύτερο να σπρώξω λίγο τα πράγματα. Και μαθαίνει σωστά τα ονόματα όλων.

- Τρίστραμ, είπε η μαμά βιαστικά. Αφού εσύ ήσουν αυτός που πήρε το δώρο, εσύ θα διαλέξεις τώρα το επόμενο.

- Μα είναι δίκαιο αυτό; μπήκε στη μέση ο παππούς. Στο κάτω κάτω, ο Τρίστραμ πήρε ήδη ένα δώρο.

- Δε θα το πάρει για δικό του το επόμενο δώρο, εξήγησε η μαμά στον παππού. Απλώς θα το διαλέξει από το σωρό.

- Ναι, αλλά μπορεί να είμαι τυχερός, της απάντησε ο θείος Τρίστραμ. Μπορεί αυτό που θα πάρω από το σωρό να είναι πάλι για μένα.

- Τότε, υποθέτω ότι θα έχεις την καλοσύνη να το ξαναβάλεις αμέσως πίσω στη θέση του, είπε η μαμά.

- Αμάν! Μ’ αυτόν τον ρυθμό θα φτάσουμε στη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων! γκρίνιαξε πάλι ο Χάρι.

Έφαγε κι αυτός την καρπαζιά του από τον μπαμπά.

Για να του φτιάξει το κέφι, ο θείος Τρίστραμ έψαξε στο σωρό ώσπου βρήκε ένα δώρο που έγραφε πάνω «Χάρι» και του το έδωσε.

Ο Χάρι άρχισε αμέσως να σκίζει το περιτύλιγμα.

- Από ποιον είναι; μπήκε στη μέση η μαμά με φωνή που προμηνούσε μπελάδες.

Ο Χάρι σταμάτησε το σκίσιμο και κοίταξε την ετικέτα.

- Δεν τα βγάζω αυτά τα γράμματα. Δεν ξέρω καν αν εδώ γράφει το όνομά μου.

Ο θείος Τρίστραμ έσκυψε από πάνω του να κοιτάξει κι αυτός.

- Σίγουρα γράφει «Χάρι», δήλωσε έπειτα από μερικές στιγμές.

- Πού το κατάλαβες δηλαδή;

- Να, αυτό είναι κεφαλαίο Χ.

- Όχι, δεν είναι.

- Εγώ σου λέω πως είναι.

- Ας πούμε πως κάνεις λάθος. Τότε θα έχω ανοίξει το δώρο κάποιου άλλου.

- Όχι, δε θα συμβεί αυτό, είπε ο θείος Τρίστραμ. Το ξέρω στα σίγουρα πως το δώρο αυτό είναι για σένα.

- Μπα! Πώς το ξέρεις;

- Γιατί εγώ το αγόρασα.

- Α! έκανε ο Χάρι και συνέχισε να σκίζει το περιτύλιγμα. Μέσα ήταν μια πλαστική σακούλα που έγραφε πάνω «Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ» με μεγάλα γράμματα. Και μέσα από τη σακούλα ο Χάρι έβγαλε μια πελώρια ψεύτικη μαύρη γενειάδα.

- Α! Υπέροχο! είπα εγώ με ζήλια.

- Μην ανησυχείς, μου είπε ο θείος Τρίστραμ. Σου πήρα και σένα μία.

- Μαμάαα! τσίριξε η Τιτάνια. Ο θείος Τρίστραμ μας χαλάει όλες τις εκπλήξεις!

- Όχι και όλες, είπε ο θείος Τρίστραμ και μου έκλεισε το μάτι, γιατί μόνο εγώ ήξερα για τα τυλιγμένα μισά τούβλα.

Ο Χάρι φόρεσε τη γενειάδα του αμέσως. Πιανόταν από τα αυτιά με λαστιχάκι και του έφτανε μέχρι κάτω τα πόδια.

- Μμμ, πολύ κομψή, σχολίασε η γιαγιάκα.

Πρόσφατα, κάποιος που του έμοιαζε πολύ πέρασε πετώντας έξω από το παράθυρό μου, είπε εμπιστευτικά η θεία Ίντα.

- Στο μέλλον πρέπει να είμαστε σίγουροι πως το παράθυρό σου είναι καλά κλεισμένο, της είπε ο μπαμπάς.

- Τέλεια! φώναξε ο Χάρι μέσα από η γενειάδα αλλά η φωνή του ίσα που ακούστηκε.

- Θα είσαι πολύ όμορφος στις χριστουγεννιάτικες φωτογραφίες, του είπε η μαμά.

- Λοιπόν, τώρα ο Ρασπούτιν θα διαλέξει το δώρο, είπε ο μπαμπάς.

- Ο Άλμπερτ κοίταξε το θείο Τρίστραμ.

- Ποιος είναι ο Ρασπούτιν; ρώτησε.

- Ένας Ρώσος που είχε μια τέτοια γενειάδα, απάντησε ο θείος Τρίστραμ. Ήταν ανελέητος, πανούργος και σατανικός. Για να τον σκοτώσουν οι εχθροί του στην Αυλή του τσάρου, του έβαλαν στο φαγητό τόσο δηλητήριο που μπορούσε να σκοτώσει και άλογο. Αυτός όμως ήταν τέτοιο σκληρό καρύδι, που αναγκάστηκαν να τον πυροβολήσουν δεκαεφτά φορές για να πεθάνει και μετά πέταξαν το πτώμα του στο ποτάμι.

- Να, είδες; του είπε η μαμά. Τι σου έλεγα; Γι’ αυτό του αρέσει να κάθεται κοντά σου.

- Κι αυτό επιμορφωτικό ήταν, της απάντησε ο θείος Τρίστραμ.

Ο Χάρι προσπάθησε να πάρει το επόμενο δώρο μέσα από τη γενειάδα του. Του πήρε λίγο χρόνο αλλά τελικά κατάφερε να πιάσει ένα. Το αναγνώρισα. Είχε το σχήμα μισού τούβλου.

- Είναι πολύ βαρύ, είπε. Είναι για τη Σίλβια. Και στην ετικέτα δε γράφει από ποιον είναι.

Το θείο Τρίστραμ τον αγαπάω πολύ, οπότε δεν είπα κουβέντα. Αλλά φαίνεται ότι εκείνος αποφάσισε πως το καλύτερο που είχε να κάνει ήταν να υπερασπιστεί τον εαυτό του από την αρχή.

- Πέρυσι κανείς δε διάβασε τις ετικέτες, θύμισε σε όλους. Ο καθένας άρπαζε ένα δώρο και το άνοιγε.

- Όχι εγώ, τον διόρθωσε η θεία Σούζαν.

- Ούτε κι εγώ, πετάχτηκε η Τιτάνια. Εγώ ευχαρίστησα όλο τον κόσμο και έκανα και μια ωραία υπόκλιση και σας χόρεψα κι ένα χορό.

- Πράγματι, είπε ο μπαμπάς που τα θυμήθηκε όλα.

- Πάντως, το μόνο που έκαναν κάποιοι ήταν να αρπάξουν, είπε ο θείος Τρίστραμ. Και δε ζάλισαν το μυαλουδάκι τους να δουν ποιος του αγόρασε τα ακουστ… Κατάλαβε τότε ότι προδόθηκε μόνος του, αλλά παρ’ όλα αυτά, συνέχισε. Τέλος πάντων. Ποτέ τους δεν προσπάθησαν να μάθουν ποιος ήταν τόσο γενναιόδωρος μαζί τους, ούτε του έγραψαν ένα ευχαριστήριο γράμμα. Επομένως, το πρόσωπο που είχε αγοράσει και στους δύο ένα ωραίο δώρο πέρυσι δε θα φταίει καθόλου αν φέτος δεν κάνει το καλύτερο δώρο του κόσμου σ’ αυτούς τους δύο που δεν τον ευχαρίστησαν καν.

- Όλοι οι άλλοι πάντως, θα πάρουν δώρο μια γενειάδα, πρόσθεσε ο θείος Τρίστραμ.

- Εγώ σε ευχαρίστησα, είπε η Τιτάνια. Κι εμένα γενειάδα μού πήρες;

- Να είσαι σίγουρη, είπε ο θείος Τρίστραμ, πως σ’ αυτό εκεί μέσα το σωρό υπάρχει μια γενειάδα και για σένα.

Η Τιτάνια ξέσπασε σε κλάματα.

- Μαμάαα! κλαψούρισε πάλι. Ο θείος Τρίστραμ μου πήρε ένα απαίσιο δώρο, πάρα πολύ απαίσιο δώροοο!

Ο Χάρι χτύπησε πιο γρήγορα από μένα.

- Άμα δεν τη θες τη γενειάδα σου, την παίρνω εγώ. Θα σ’ την ανταλλάξω με κάτι άλλο.

Η Τιτάνια σταμάτησε αμέσως το κλάμα, σαν να γύρισε διακόπτη.

- Τι άλλο έχεις πάρει; ρώτησε.

- Δεν ξέρω ακόμη, ξέρω; είπε ο Χάρι. Αργούμε πολύ να μάθουμε μ’ αυτό τον τρόπο.

- Ξετύλιξε το δώρο σου, χρυσό μου, είπε η μαμά στη Σίλβια.

Η Σίλβια το ξετύλιξε. Ήταν το μισό από ένα τούβλο.

- Από ποιον είναι; ρώτησε.

Κανείς δε σήκωσε το χέρι.

Ο θείος με είχε βοηθήσει στο τραπέζι. Αποφάσισα λοιπόν να τον βοηθήσω κι εγώ.

- Είναι τέχνη, δήλωσα. Είναι πάρα πολύ ακριβό. Ήμουν μαζί με το θείο Τρίστραμ όταν το αγόρασε. Ο άνθρωπος στο μαγαζί ε΄πε ότι το είχε φτιάξει ο αδελφός της διάσημης Φράζι Άντερσον.

- Ε, να! Το βλέπετε; φώναξε η γιαγιάκα. Η οικογένεια το’ χει, φαίνεται, στο αίμα της να τη ληστεύουν μπροστά στα μάτια της. Δεν έχετε παρά να κοιτάξετε εκείνο εκεί το δεσποινάριο με το φρουφρουδένιο φουστάνι.

- Α, σε παρακαλώ, μη λες έτσι την κόρη μου, είπε επιτιμητικά ο Ντίγκμπι.

- Όπως θέλω θα τη λέω την κόρη σου, απάντησε η γιαγιάκα. Ύστερα απ’ αυτό που είπες εσύ για μένα όταν σηκώθηκες από το τραπέζι το πρωί, έχω κάθε δικαίωμα.

- Τι είπε; ρώτησα εγώ.

- Όχι! έκανε κοφτά η μαμά.

Ήταν όμως αργά. Ο Σιλβέστερ είχε πάρει φόρα.

- Ο θείος Ντίγκμπι είπε τη γιαγιάκα «μοχθηρή γριά φώκια».

- Τι θα πει «μοχθηρή»; ρώτησε ο Άλμπερτ.

- Σατανική, του εξήγησε ο θείος Τρίστραμ.

- Α! Σαν τον Ρασπούτιν! πέταξε ο Άλμπερτ.

 Να, είδες; φώναξε ο θείος Τρίστραμ στη μαμά. Σ’το είπα ότι ήταν επιμορφωτικό.

Η μαμά σηκώθηκε από την καρέκλα της.

- Ποιος θέλει τσάι;

Προβληματισμοί για συζήτηση
Ίσος - Ίση - Ίσως

Ένα από τα επεισόδια στο κείμενο (σ.62-69) είναι αφιερωμένο στο θέμα της ισότητας των δύο φύλων. Την ώρα που ο μικρός Ραλφ κάθεται και καθαρίζει πατάτες για τους επισκέπτες -ολόκληρο λόχο από αχάριστους-  ο μπαμπάς περνάει από την κουζίνα και αρνείται να βοηθήσει τη μαμά με τη δικαιολογία ότι είναι πιεσμένος. Τότε η μητέρα ξεκινάει έναν μονόλογο (σε κάποιους ίσως θυμίσει τη Molly Bloom από τον Οδυσσέα) για τις -άπειρες- δουλειές που έχει φέρει σε πέρας ως εκείνη τη στιγμή, μονόλογο που διακόπτεται κάθε τόσο από τα "Συγγνώμη" του πατέρα. Μετά από 4 σελίδες μονότερμα, ο μπαμπάς μετανιωμένος αλλάζει γνώμη και με θέρμη δέχεται να βοηθήσει, πλένοντας τα λαχανάκια Βρυξελλών!

Ποιος από τους δύο γονείς πιστεύετε ότι πρέπει να φροντίζει για τις δουλειές του σπιτιού; την καθαριότητα; το μαγείρεμα; τα παιδιά; Αν εργάζονται και οι δυο τους, μήπως είναι δίκαιο να μοιράζονται και τις εργασίες στο σπίτι; Εσείς βοηθάτε καθόλου τον μπαμπά και τη μαμά ή όχι;

 

Τα Χριστούγεννα της συμφοράς

Ποντικοσερφαρίσματα

Υπόθεση

Ο Ντίκο το ποντίκι και η οικογένειά του, ζουν ανενόχλητοι στην αποθήκη ενός εξοχικού σπιτιού. Μια μέρα, την ώρα που εξερευνούν τη σοφίτα, ένας υπολογιστής ανάβει καταλάθος και τα μικρά ποντικάκια αρχίζουν να παρασύρονται στη μαγεία του διαδικτύου. Σιγά, σιγά, εξαιτίας της ανεξέλεγκτης χρήσης, θα παρουσιαστούν διάφοροι κίνδυνοι που θα τα απειλήσουν. Θα καταφέρουν τα ποντικάκια να τους ξεπεράσουν;

Χαρακτηριστικά
Εκδότης: Διάπλους
Συγγραφέας: Μαρία Ιορδανίδου
Εικονογράφηση: Δημήτρης Ρίζος
ISBN: 978-960-687-332-4
Έτος 1ης Έκδοσης: 2011
Σελίδες: 31 (59)
Τιμή: περίπου 14 ευρώ
Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Γ', Δ', Ε'

Κριτική

Χαριτωμένη ιστορία εκπαιδευτικού περιεχομένου από τη σειρά Ανάπτυξη Συναισθηματικής Νοημοσύνης - Προγράμματα Αγωγής Ψυχικής Υγείας. Η γραφή είναι πολύ απλή και απευθύνεται και σε μικρότερα παιδιά, αν και το ζήτημα της υπερβολικής χρήσης των νέων τεχνολογιών προβληματίζει συνήθως μαθητές των μεγάλων τάξεων. Τα νοήματα είναι κατανοητά, αν και ο λόγος κάποιες φορές μοιάζει αποσπασματικός. Η επιμέλεια είναι φροντισμένη, αφού το κείμενο συνοδεύεται από θεωρητική προσέγγιση του ζητήματος, δραστηριότητες, αλλά και cd με πάνω από 50 φύλλα εργασίας. Οι δραστηριότητες (και τα φύλλα εργασίας) δυστυχώς δεν είναι πολύ δουλεμένα κι έτσι καλό θα ήταν όποιος επιθυμεί να τα αξιοποιήσει, να φροντίσει πρώτα να τα επεξεργαστεί.  

Το βιβλίο προτείνεται κυρίως σε παιδιά Γ', Δ' και Ε' τάξης, και φυσικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από εκπαιδευτικούς που ασχολούνται με κάποιο σχετικό πρόγραμμα Αγωγής Υγείας.

 

Το θέμα του βιβλίου είναι πολύ επίκαιρο και είναι σημαντικό να βλέπουμε τέτοιες κυκλοφορίες, που μας βοηθούν στο έργο μας και προσφέρουν ενδιαφέρουσες αφορμήσεις για συζήτηση πάνω σε καίρια ζητήματα της παιδικής καθημερινότητας. Από εκεί και πέρα, το συγκεκριμένο ανάγνωσμα μοιάζει δυστυχώς να στερείται ιδιαίτερης λογοτεχνικής αξίας, καθώς μετά από ένα σημείο, η συγγραφέας μοιάζει να αρκείται σε απλή παράθεση συμπτωμάτων από την εξάρτηση στους υπολογιστές, χωρίς να συνδέει τα διάφορα γεγονότα μεταξύ τους, ούτε και να φωτίζει το πώς αυτά επηρεάζουν τα συναισθήματα και την προσωπικότητα των ηρώων. Καλό είναι επίσης να προσπεράσουμε τον έμμεσο διδακτισμό και τις συμβάσεις (όπως ο υπολογιστής που συνδέεται μόνος του στο δίκτυο και επιτρέπει σε μια Νορβηγίδα να απευθυνθεί προς τους συγκεντρωμένους ποντικούς) που στο κάτω κάτω υπάρχουν στις περισσότερες ιστορίες για παιδιά. Σε γενικές γραμμές παρόλαυτά, οι μαθητές μάλλον θα βρουν το βιβλίο ενδιαφέρον και σίγουρα θα προβληματιστούν γύρω από τα προβλήματα στα οποία μπορεί να οδηγήσει η απρόσεκτη και άμετρη χρήση του διαδικτύου.

Οι πληροφορίες και οι συμβουλές του παραρτήματος είναι πολύ χρήσιμες, αν και -όπως ήδη αναφέραμε- οι δραστηριότητες που τις ακολουθούν (και κυρίως αυτές που βρίσκονται στο cd σε μορφή .doc) μάλλον χρειάζονταν περαιτέρω επεξεργασία προκειμένου να είναι εφαρμόσιμες σε τάξεις δημοτικού.

Αξίες - Θέματα
Τεχνολογία, Οικογένεια, Υπευθυνότητα, Εξάρτηση

Απόσπασμα 

Μάταια οι γονείς τους προσπαθούσαν να τους ξεκολλήσουν

από το καινούριο αυτό παιχνίδι που τους είχε πάρει τα μυαλά.

- Πάμε για ποντικοσερφαρίσματααα!!! φώναζαν και ξεκινούσαν

- Φτάνει τώρα το φέισμπουκ, Ντίκο!

Θέλω να δω το σήριαλ που δε μ’ αφήνει η μαμά να παρακολουθήσω στην τηλεόραση,

φώναζε ο μικρούλης Ρούκι και τους έσπρωχνε με τους αγκώνες του…

- Όχι, εγώ θα παίξω το παιχνίδι μου: «Ντύσε το μοντέλο», τσίριζε η Ροζίλια,

η δίδυμη αδερφή του Ρούκι χτυπώντας με μανία τα πόδια της στο πάτωμα…

Μερικές φορές ξεχνούσαν ακόμα και να φάνε!

- Παιδιά, ελάτε! Το φαγητό είναι έτοιμο!

- Σε λίγο, μαμά!

Μόνο που αυτό το «λίγο» δεν τελείωνε ποτέ.

- «Καλημερούδια Ντίκο, και σε όλη την καλοποντικοπαρέα σου!

Είμαι ο Λερής, ένα χρόνο μεγαλύτερος από σένα και θέλω να γίνουμε φίλοι.

Για πες μου φιλαράκι μου, μένεις εδώ κοντά; σε ποιο σχολείο πηγαίνεις;

Μπήκα στον «τοίχο» σου και είδα μερικές φανταστικές φωτογραφίες που έχεις «δημοσιεύσει» με τη φίλη σου την Κίρα και τα αδερφάκια σου…

Πρόσεξα ότι έχουμε κοινά ενδιαφέροντα. Μπορούμε να κανονίσουμε να γνωριστούμε από κοντά αν θέλεις. Έκανα «αίτημα» και στους άλλους φίλους σου…»

Αυτό ήταν το μήνυμα του μεγαλοαρουραίου Λερή,

που δεν ήταν μόνο ένα χρόνο μεγαλύτερος από το Ντίκο, αλλά… πολύ μεγαλύτερος.

Ο Ντίκο το διάβασε πολλές φορές, αλλά κάτι δεν του καλοάρεσε.

Χωρίς να χάσει χρόνο το έκανε «προώθηση» στη φίλη του την Κίρα.

Η Κίρα φοβήθηκε ότι ο άγνωστος μεγαλοαρουραίος δεν είχε καθόλου αγαθές προθέσεις. Του ανέφερε μάλιστα ένα παρόμοιο περιστατικό με μια φίλη της που έκανε το λάθος να κάνει «φίλο» έναν άγνωστο.

Τελευταία στιγμή σώθηκε από το στόμα ενός άλλου μεγαλοαρουραίου που της είχε πει ψέματα για την ηλικία του.

Κι όταν κάποιος λέει ψέματα, κάτι κακό έχει στο μυαλό του…

Ωστόσο ο Ντίκο και τα’ αδέλφια του δεν πτοήθηκαν…

Είχαν κλειστά τα παντζούρια της σοφίτας και κολλημένα στον υπολογιστή δεν ήξεραν πια αν ήταν μέρα ή νύχτα!

Ο Ρούκι άρχισε να αδυνατίζει.

Τα μάγουλά του χλόμιασαν. Μαύροι κύκλοι φάνηκαν γύρω από τα μάτια του.

Δεν είχε καμιά διάθεση να παίζει ποδόσφαιρο με τους φίλους τους. Ένιωθε αδύναμος, σχεδόν άρρωστος!

Ώσπου μια μέρα, μετά από πολλή ώρα στον υπολογιστή ασιθάνθηκε μια ξαφνική αδιαθεσία.

Άρχισε να μονολογεί και να ξεστομίζει κάτι περίεργες φράσεις:

- «Κάνε με λάικ», «κάνε αντ»… κι εκεί που καθόταν στην καρέκλα έπεσε με το κεφαλάκι του προς τα πίσω και μπουμ… πάρ’ τον κάτω!

Όλοι κατατρόμαξαν μα πιο πολύ η δίδυμη αδερφούλα του, που του είχε μεγάλη αδυναμία. Χωρίς να χάσει καθόλου καιρό έτρεξε να φωνάξει τους γονείς τους.

Ο γιατρός που φώναξαν οι γονείς είχε τεράστια εμπειρία σε παρόμοια περιστατικά και μετά από πολύ σχολαστική εξέταση, έκανε αμέσως τη διάγνωση:

- Ο μικρός Ρούκι έπαθε «οξεία υπολογιστίτιδα».

Πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή ασθένεια που προσβάλλει πολύ συχνά στις μέρες μας τα μικρά ποντικάκια στην περίπτωση πολύωρης παραμονής μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, δηλαδή σε περίπτωση κατάχρησης.

Αν δεν διαγνωστεί εγκαίρως υπάρχει πιθανότητα να προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στον εγκέφαλο, τα μάτια και τα μπροστινά ποδαράκια των μικρών ποντικιών.

Προβληματισμοί για συζήτηση 
...θα τα πούμε στο chat!

Η εξάρτηση παιδιών και εφήβων από το διαδίκτυο είναι ένα πρόβλημα που πρωτοεμφανίστηκε στο εξωτερικό, αλλά πλέον παρουσιάζεται με αυξανόμενη ένταση και συχνότητα και στη χώρα μας. Η Μονάδα Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών που εδρεύει στο Νοσοκομείο Παίδων «Π & A Κυριακού», συνιστά στους γονείς τα ακόλουθα:

Λάβετε εγκαίρως υπόψη σας τα σημάδια που δίνει το παιδί και ζητήστε βοήθεια από τους ειδικούς. Ως γονέας είναι πολύ εύκολο να επισημάνετε αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού σας. Έτσι, αν παρατηρήσετε τα παρακάτω συμπτώματα:

- Εκνευρισμός όταν το παιδί είναι εκτός Διαδικτύου
- Χρήση του δικτύου πολύ περισσότερο από όσο χρειάζεται (η υπέρβαση των 10 ωρών εβδομαδιαίως - πάνω από 2 ώρες τη μέρα- μπορεί να οδηγήσει σε εθισμό)
- Ξαφνική σχολική αποτυχία
- Διαταραχές ύπνου και αλλαγή των συνηθειών ύπνου
- Μειωμένη φυσική δραστηριότητα
- Διαταραχή στις οικογενειακές και διαπροσωπικές σχέσεις
- Αλλαγή των συνηθειών του παιδιού, όπως π.χ. παραμέληση φίλων ή αγαπημένων χόμπι
- Παραμέληση της προσωπικής υγιεινής

επικοινωνήστε άμεσα με τη Γραμμή Βοηθείας ΥποΣΤΗΡΙΖΩ 800 11 800 15 (χωρίς χρέωση) ή μέσω email στο help@saferinternet.gr, του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου.

Και επειδή όπως ο σοφός παππούς Hippo έλεγε: το προνοείν και προλαμβάνειν κρείττον εστί του θεραπεύειν:

- τα παιδιά πρέπει να είναι ενημερωμένα για τους κινδύνους, κάτι που μπορεί να γίνει μέσα από ενημερωτικές διευθύνσεις όπως η saferinternet και η eSafetyKit
- οι γονείς πρέπει να είναι εκπαιδευμένοι, δηλαδή να γνωρίζουν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο, να έχουν περιηγηθεί σε αυτό μαζί με τα παιδιά, και κυρίως να έχουν λάβει τα μέτρα τους (τοποθέτηση του υπολογιστή σε κοινόχρηστο χώρο, χρονικό όριο στη χρήση του, φίλτρα προστασίας από ακατάλληλες σελίδες, συζήτηση με το παιδί για τους διαδικτυακούς του φίλους και παρακολούθηση των ιστοτόπων που επισκέπτεται, κ.ά.)

Ποντικοσερφαρίσματα

Το νησί με τα ζωντανά απολιθώματα

Υπόθεση

Δύο αδέλφια, ο Ζιλ και ο Ζερόμ, ύστερα από ένα αεροπορικό δυστύχημα, βρίσκουν καταφύγιο σ' ένα νησάκι στο αρχιπέλαγος του Ειρηνικού. Εκεί ωστόσο τους περιμένουν πολλές περιπέτειες, καθώς το νησί κατοικείται από ζωντανά απολιθώματα: στρατιώτες που ζούν απομονωμένοι εκεί, 20 χρόνια μετά το τέλος του Β' παγκοσμίου πολέμου, και προϊστορικά ζώα που έχουν επιζήσει μέσα σε μια σπηλιά του νησιού.

Χαρακτηριστικά 

Εκδότης: Κέδρος

Συγγραφέας: Ανδρέας Κέδρος (André Kedros, ψευδώνυμο André Massepain)
Μετάφραση: Ζώρζ Σαρή
Εικονογράφος: Εύη Τσακνιά
Τίτλος πρωτοτύπου: L'île aux fossiles vivants

1η έκδοση: 1975 (στα ελληνικά 1979)

ISBN: 960-04-0020-2
Σελίδες: 193
Τιμή: περίπου 7 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Ε', Στ', Γυμνάσιο

Κριτική

Το βιβλίο τοποθετείται στο είδος "αντιπολεμική περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας". Και αν σε κάποιους ακούγεται σαν κατηγορία κινηματογραφικού έργου, να πούμε ότι το κείμενο θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί ως σενάριο για ταινία. Ως "περιπέτεια", με χαρά διαπιστώνει κανείς ότι κρατάει το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τις τελευταίες σελίδες. Δυστυχώς όμως ως "επιστημονική φαντασία" χωλαίνει κάπως, καθώς εξαιτίας των 40 σχεδόν χρόνων που μεσολαβούν από τότε που γράφτηκε, οι αναφορές που περιέχει σε επιστημονικές ανακαλύψεις, μοιάζουν λίγο εκτός τόπου και (κυρίως) χρόνου.

Η έλλειψη εικονογράφησης και το πυκνό κείμενο, καθιστούν σαφές ότι η έκδοση απευθύνεται κυρίως σε παιδιά των μεγαλύτερων τάξεων του δημοτικού, μαθητές γυμνασίου και γενικά αναγνώστες με κάποια εμπειρία. Πιθανότατα μάλιστα, οι μαθητές που θα αποπειραθούν να το διαβάσουν, να χρειαστούν βοήθεια από το διαδίκτυο, αν θελήσουν να ενημερωθούν για τα γεγονότα της εποχής του έργου και κάποιες ξεπερασμένες επιστημονικές θεωρίες που αναφέρονται στο κείμενο. Τα κεφάλαια ωστόσο διαβάζονται ξεκούραστα, καθώς συνήθως δεν ξεπερνούν τις 10-12 σελίδες (με εξαίρεση ένα που φτάνει τις 20).

Θα το προτείναμε σε παιδιά Ε' - Στ' τάξης, αλλά και μεγαλύτερα, που ενδιαφέρονται για περιπέτειες κι επιστημονικά μυστήρια. Μάλλον όπως φαντάζεστε θα το απολαύσουν περισσότερο τα αγόρια, τα οποία έτσι κι αλλιώς έχουν μια ευκαιρία παραπάνω να ταυτιστούν με τους δύο ήρωες, ενώ πιθανό είναι και να  παρακινηθούν να αναζητήσουν στοιχεία για τα θέατρα του Β' Π.Π.

Ενώ η πλοκή παρουσιάζει όπως είπαμε αρκετό ενδιαφέρον, προσωπικά θεωρώ ότι η έκφραση στο κείμενο γίνεται σε κάποια σημεία επιτηδευμένη λόγω υπέρμετρου λογοτεχνισμού. Ήδη από το ξεκίνημα, ο Ζιλ κολυμπάει με "τέλειο κρόουλ", παρότι κινδυνεύει μαζί με τον αδελφό του "να συντριβούν πάνω στους κοραλλένιους βράχους κι ο ωκεανός να ξεράσει τα καταξεσκισμένα κορμιά τους". Όταν στη συνέχεια τα αδέλφια βγαίνουν σ' ένα έρημο νησί "παρατηρούν τα άθλια κι αναπάντεχα λείψανα της ανθρώπινης παρουσίας που πριν από λίγο είχαν ολόψυχα λαχταρήσει να συναντήσουν.", συναντούν δηλαδή μερικά χαλασμένα άρματα μάχης. Το ότι ο ίδιος ο συγγραφέας συμμετείχε στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στιγματίστηκε από αυτόν, προφανώς και δικαιολογεί τον τρόπο με τον οποίο περιγράφει κάποιες εικόνες, ωστόσο εκφράσεις σαν τις παραπάνω θεωρώ πως δύσκολα μπορούν να αγγίξουν τους σύγχρονους νέους. Η υπερβολή στην έκφραση, η διακύμανση των συναισθημάτων των χαρακτήρων και την ένταση στις σκηνές, συνοδεύει την ιστορία μέχρι το τέλος της, όπου ο "κακός" της υπόθεσης Τζένκινς, ποδοπατιέται από έναν δεινόσαυρο(!).

Το βέβαιο είναι ότι μέχρι ένα σημείο, η εξέλιξη της πλοκής μόνο αναμενόμενη δεν είναι. Αρχικά, όλα δείχνουν ότι η υπόθεση θα βαδίσει στα χνάρια της ιστορίας του Ροβινσώνα Κρούσου (στον οποίο γίνονται άμεσες αναφορές). Στη συνέχεια όμως, το μυθιστόρημα αρχίζει να θυμίζει σενάριο από παλιές πολεμικές ταινίες και σχετικά κόμικς. "Ναι, έκανε ο Τζένκινς με ύφος ονειροπαρμένο. Η πρώτη μεραρχία του πολεμικού ναυτικού... Εμείς πρώτοι αντιμετωπίσαμε τους Γιαπωνέζους... Έπρεπε να κρατήσουμε αυτό το αναθεματισμένο αεροδρόμιο! Σπουδαία εμπειρία πολεμική... Ακόμα θυμάμαι την πρώτη έφοδο των Μπανζάι."


Μέσα σε όλα αυτά γίνονται και κάποιες αναφορές στο ελληνικό μέτωπο (θυμίζουμε ότι έργο του ίδιου συγγραφέα είναι και η Ιστορία της Ελληνικής Αντίστασης). Τέλος, αρχίζουν να μπλέκονται στην υπόθεση ξεπερασμένες επιστημονικές θεωρίες [θρύλοι για ανθρώπους - γίγαντες (σελ. 76-77), και για υδρόβια τέρατα (σελ.118)] ενώ δίνονται και κάποιες πληροφορίες για τους δεινοσαύρους που επίσης εισέρχονται στην πλοκή.

Προτού βιαστούμε να καταδικάσουμε τον συνδυασμό των παραπάνω στοιχείων χαρακτηρίζοντάς τον ως σαλάτα, καλό θα ήταν να λάβουμε υπόψη μας ότι κατά τη δεκαετία του '60, ο συνδυασμός πολεμικών ιστοριών με την  επιστημονική φαντασία και την αρχαιολογία ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στους νέους της εποχής. Αρκεί να θυμηθούμε τις περιπέτειες του Τεν Τεν, ή ακόμα καλύτερα των ηρώων του Edgar Jacobs, Μπλέικ και Μόρτιμερ.

Κλείνοντας, αξίζει να αφιερώσουμε λίγες σειρές στο αντιπολεμικό λογοπαίγνιο του τίτλου. Τα ζωντανά απολιθώματα του νησιού, μπορεί να αναφέρονται τόσο τους δεινοσαύρους, όσο και τους ανθρώπους - απομεινάρια του πολέμου. Τόσο ξεπερασμένος θα έπρεπε άραγε να φαντάζει ο πόλεμος -και όσοι ασχολούνται με αυτόν- σήμερα, στα μάτια των σύγχρονων ανθρώπων; Γιατί όχι; Πιθανότατα μάλιστα κατά την πρώτη του έκδοση, το βιβλίο να αποτέλεσε μια έμμεση καταγγελία στην ψυχροπολεμική Ευρώπη της δεκαετίας του '70.

Αξίες - Θέματα

Ιστορία, Επιστήμη

Εικονογράφηση

Απόσπασμα

Ύστερα από τις συγκινήσεις και την κούραση της περασμένης νύχτας, είχαν κοιμηθεί βαθιά, κι ας ήταν άβολες οι μπράντες τους κι ας τους τσιμπούσαν τα έντομα. Το φως της μέρας διαπερνούσε την κουνουπιέρα και φώτιζε την αιωρούμενη σκόνη δίνοντάς της κάποια μυστηριώδη άχλυ. Ο Ζιλ κοίταξε την πληγή του και διαπίστωσε πως η αλοιφή που του είχαν βάλει είχε δραστικά αποτελέσματα. Η αρχή της διαπύησης είχε απορροφηθεί κι η πληγή άρχιζε να κλείνει.

Κάποιος είχε βάλει πάνω στα σκαμνιά (που με τις μπράντες και το σταμνί γεμάτο νερό αποτελούσαν τα μοναδικά αντικείμενα της καλύβας τους) δύο μπαλωμένα σορτς, ωστόσο καθαρά. Οι άντρες του Κομμάντο περπατούσαν ξυπόλητοι. Ο Ζερόμ κι ο Ζιλ κατάλαβαν πως κι εκείνοι έπρεπε να παραιτηθούν από κάθε λογής παπούτσι. Αφού φόρεσαν τα σορτς, πλύθηκαν όσο ήταν δυνατό με το νερό της στάμνας. Ανασήκωσαν την κουνουπιέρα, διαπίστωσαν πως κανένας φρουρός δε στεκόταν μπροστά στο άνοιγμα κι αφού βεβαιώθηκαν πως αυτιά αδιάκριτα δεν τους άκουγαν, άρχισαν να συζητούν ορισμένες απόψεις αυτής της παράδοξης περιπέτειάς τους.

- Αυτό που δεν καταλαβαίνω, παρατήρησε ο Ζιλ, είναι πώς ο Τζένκινς κι οι άντρες του κατάφεραν να μείνουν είκοσι χρόνια τόσο απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο.

- Πράγματι, είναι περίεργο, παραδέχτηκε ο Ζερόμ. Αλλά αν το καλοσκεφτείς, δεν είναι κάτι το εντελώς αδύνατο.

- Μα ένα Κομμάντο έχει ασυρμάτους.

- Μπορεί να καταστράφηκαν στις μάχες. Θα ‘ταν σκληρές οι μάχες σ’ αυτά τα μέρη.

- Όλοι καταστράφηκαν;

- Ξέρω κι εγώ, αδελφές μου! Η σύμπτωση είναι σύμπτωση. Πολύ απίθανο να σου πέσει μια κεραμίδα στο κεφάλι. Αλλά για κείνον που την τρώει κατακέφαλα, ο νόμος των πιθανοτήτων δεν έχει πια κανένα νόημα. Γι’ αυτόν η σύμπτωση, όσο κι αν φαίνεται απίθανη, είναι το απόλυτο. Δηλαδή ο θάνατος…

- Δηλαδή, πιστεύεις στ’ αλήθεια…

- Πάντως αυτό θα ήταν μια απάντηση στο γιατί αυτοί οι πεζοναύτες ξεχάστηκαν από τους αρχηγούς τους. Καθώς δεν έδωσαν κανένα σημείο ζωής, το Επιτελείο της μεραρχίας του θα πίστεψε πως οι Γιαπωνέζοι τους ξεπάστρεψαν όλους…

- Ναι, αλλά ύστερα από το τέλος του πολέμου… Αυτοί οι άντρες ίσως να ‘χαν οικογένειες… Δεν επιχείρησαν να τους αναζητήσουν; Να μάθουν τι απόγιναν;

- Οχ, δε βαριέσαι… Μην ξεχνάς τι αναστάτωση υπήρχε τότε. θυμάμαι πως τελευταία διάβαζα… ναι, στην Ιστορία της ελληνικής Αντίστασης… Μυστικοί Άγγλοι πράκτορες είχαν πέσει με αλεξίπτωτα στο ελληνικό αντάρτικο κάτω από πολύ επικίνδυνες συνθήκες… Τέσσερις μήνες αργότερα, καθώς ζητούσαν όπλα κι οδηγίες, το Επιτελείο του Καΐρου τους ρώτησε: «Ποιος είναι ο Τομ; Ποιος είναι ο Τζιμ; Ποιος είναι ο Ντένις;». Απλούστατα τους είχαν ξεχάσει.

- Ναι, αλλά αυτοί είχαν ασύρματους…

- Ακριβώς. Ενώ οι μάγκες μας εδώ, κατά πάσα πιθανότητα, δεν είχαν κανένα μέσο να έρθουν σ’ επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο…

Ο Ζιλ συλλογιζόταν. Από μακριά ακούστηκε το γρύλισμα ενός γουρουνιού. Μέσα στην καλύβα οι μύγες βαβούριζαν.

- Αλλά όσο και να’ ναι, Ζερόμ, ύστερα από είκοσι χρόνια… Δεν προσπάθησαν να επισημάνουν την παρουσία τους πάνω σ’ αυτό το νησί; θα μπορούσαν να τοποθετήσουν σηματοδότες στην ακρογιαλιά… ν’ ανάψουν φωτιές… ξέρω εγώ… Να φτιάξουν ένα πλεούμενο για να πλησιάσουν κάποια άλλη ακτή… να ρίξουν μπουκάλια μέσα στη θάλασσα…

- Μην ξεχνάς πως πιστεύουν ακόμα πως ο πόλεμος συνεχίζεται… Και δε θέλουν να τους εντοπίσει ο εχθρός… Θεωρούν τους εαυτούς τους σε διαταγμένη αποστολή και υπεύθυνους για την κατοχή του νησιού.

Προβληματισμοί για Συζήτηση
Αυτοκυριαρχία και Ακριτομυθεία
Σε ένα σημείο του διηγήματος (σελ. 108-9), ο Ζιλ παρασύρεται από τα συναισθήματά του, και αποκαλύπτει μπροστά στους στρατιώτες όσα έχουν αντιληφθεί με τον αδελφό του για την κατάσταση στο νησί, εκθέτοντας τα σχέδιά τους και φέρνοντας σε πολύ δύσκολη θέση τον σύμμαχό τους Φράνκι. Εσείς δείχνετε αυτοσυγκράτηση ή παρασύρεστε συχνά από τον αυθορμητισμό σας; Ποιο από τα δύο πιστεύετε ότι είναι πιο σωστό; Μήπως και ο αυθορμητισμός έχει τις θετικές του πλευρές; Και υπάρχει άραγε τρόπος να διορθώσουμε τα πράγματα, όταν ήδη έχουμε ανοίξει το στόμα μας εκεί που δεν έπρεπε;

Το νησί με τα ζωντανά απολιθώματα

Ποιος φτιάχνει τα ανέκδοτα;

Υπόθεση
Ο δημοσιογράφος Λούης Μάχος, αποφασίζει να ερευνήσει ποιος είναι αυτός που κρύβεται πίσω από τα ανέκδοτα, τις μικρές αυτές ιστορίες που κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα και μας κάνουν να γελάμε. Έχοντας ως πρότυπα τον Μπρίνη της Λιλιπούπολης και τον Πίκο Απίκο της Φρουτοπίας, ο Λούης εφαρμόζει πρωτότυπες μεθόδους και φτάνει πολύ κοντά στον στόχο του, για να ανακαλύψει όμως πως τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως τα θέλουμε!

Χαρακτηριστικά 

Εκδότης: Πατάκης

Συγγραφέας: Αντώνης Παπαθεοδούλου
Εικονογράφος: Βαγγέλης Ελευθερίου

Σελίδες: 62

1η έκδοση: 2005

ISBN: 960-16-1538-5

Τιμή: περίπου 1 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ
Τάξεις: Β', Γ', Δ', Ε'

Κριτική

Πολύ χαριτωμένη μικρή ιστορία με ενδιαφέρον θέμα, κάμποση περιπέτεια, και καθόλου μα καθόλου άγχος! Οι ήρωες είναι καλοσυνάτοι και χαμογελαστοί ό,τι κι αν συμβαίνει και προκαλούν και μας να τους ακολουθήσουμε σε έναν κόσμο ηπιότητας και ανεμελιάς. Η γραφή του Παπαθεοδούλου είναι απλή και γεμάτη ανθρωπιά, η σύνταξη του κειμένου ωστόσο μοιάζει λίγο περίπλοκη για να διαβαστεί άνετα από παιδιά Α' και Β' τάξης. Τα τυπογραφικά στοιχεία είναι πάντως μετρίου μεγέθους και το διάστιχο αρκετό, ώστε το κείμενο να αναπνέει. Άλλος παράγοντας που βοηθάει στην ξεκούραστη ανάγνωση είναι οι ευφάνταστοι (παρότι μακροσκελείς) τίτλοι των κεφαλαίων, τα οποία αποτελούνται από μόλις 5-6 σελίδες το καθένα, συν μία ή δύο σελίδες χαριτωμένης (ασπρόμαυρης) εικονογράφησης.

Το βιβλίο προτείνεται σε παιδιά Β', Γ', Δ' αλλά και Ε' τάξης και πιστεύουμε θα αρέσει εξίσου σε αγόρια και κορίτσια. Στο κάτω κάτω, ποιος δεν ενδιαφέρεται να μάθει από πού βγαίνουν τα ανέκδοτα;

Δυο σημαντικά μηνύματα για τα παιδιά που θα διαβάσουν την ιστορία, είναι ότι στις αποτυχίες δεν σκύβουμε το κεφάλι (ο Λούης Μάχος συνεχίζει ακάθεκτος παρά τις αντιξοότητες) και πως οι δουλειές για να γίνουν σωστά, χρειάζονται μέθοδο και υπομονή.

Σε συμπαθέστερη φιγούρα του έργου αναδεικνύεται μάλλον ο 70χρονος μπαρμπα-Γελαστός (που μόνο γελαστός δεν είναι ως το ανατρεπτικό φινάλε) ο οποίος μπορεί να ψυχαγωγεί ολόκληρο τον κόσμο με τα ανέκδοτά του, έχει όμως και ο ίδιος ανάγκη από συναισθηματική στήριξη. Το μυαλό μας ταξιδεύει για μια στιγμή στο σύνδρομο του παλιάτσου (sad clown syndrome), την τάση δηλαδή κάποιων κωμικών ηθοποιών προς κατάθλιψη, όταν βρίσκονται μακριά από τη σκηνή (π.χ. Peter Sellers, Jim Carrey κ.ά.).

Αξίες - Θέματα

Χιούμορ, Οικογένεια, Φιλία, Επιμονή

Εικονογράφηση

Απόσπασμα
Τι είπε ο Ταρζάν όταν είδε έναν ελέφαντα να κατεβαίνει το
βουνό με γυαλιά ηλίου;

… Δεν τον γνώρισε!

Γελάτε. Θα μου πείτε γι’ αυτό είναι τα ανέκδοτα. Για να

γελάμε. Κρυμμένη όμως πάντα πίσω από το τρανταχτό γέλιο

που ακούγεται μετά από κάθε ανέκδοτο, από μικρούς και

μεγάλους, κρυμμένη πίσω από τη χαρούμενη στιγμή που

χαρίζει ένα καλό ανέκδοτο στην παρέα, βρίσκεται η μεγάλη,

η τεράστια, η ΑΙΩΝΙΑ ΑΠΟΡΙΑ…

Ήταν Κυριακή βράδυ και ο δημοσιογράφος Λούης Μάχος

μονολογούσε φωναχτά μπροστά στον ολόσωμο καθρέφτη

 του μικρού του γραφείου. Φορούσε γιλέκο και καπέλο

καβουράκι, ριγμένο στραβά πάνω από το δεξί του μάτι, και

είχε πάρει το πιο επίσημο ή μάλλον το πιο περήφανό του

ύφος…

Μάλιστα, η αιώνια απορία… Το παράκανα λίγο, όχι και

αιώνια… τέλος πάντων, η μεγάλη, η τεράστια απορία, το

αναπάντητο ερώτημα, το μυστηριώδες αίνιγμα:

ΠΟΙΟΣ ΦΤΙΑΧΝΕΙ ΤΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ;

Ποιος μεγαλοφυής εγκέφαλος κρύβεται πίσω από αυτές τις

μικρές αστείες ιστορίες; Πού βρίσκει τις ιδέες του; Πώς

διακινεί τα ανέκδοτα, ώστε να ταξιδέψουν μέχρι το αυτί μας;

Κυρίες και κύριοι, χάρη σε μένα, το δημοσιογράφο Λούη

Μάχο… Λούη για την ταχύτητα, τη σβελτάδα, τη γρηγοράδα

με την οποία κυνηγά την επικαιρότητα, και Μάχο για τη

μάχη που δίνει καθημερινά για την κάλυψη των γεγονότων,

σήμερα έχετε την απάντηση!

Η αλήθεια ήταν βέβαια πως ούτε ο Λούης Μάχος είχε την

απάντηση κι ας έκανε πρόβα μπροστά στον καθρέφτη το

λόγο που θα έβγαζε μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ που

θα τον έκανε διάσημο. Φανταζόταν τον τίτλο του ρεπορτάζ

του, με τεράστια χοντρά μαύρα γράμματα στο πρωτοσέλιδο

της μεγαλύτερη εφημερίδας της χώρας. ΠΟΙΟΣ ΦΤΙΑΧΝΕΙ

ΤΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ; Η φήμη του θα κρεμόταν με μανταλάκια

σε όλα τα περίπτερα. Η αποκάλυψη θα κινούσε το

ενδιαφέρον του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης.

Ο Λούης Μάχος δεν είχε ακόμη την απάντηση, αλλά

βρισκόταν πολύ κοντά της. Είχε δουλέψει ακούραστα

ξενυχτώντας τα βράδια και  ξυπνώντας πολύ νωρίς τα

πρωινά για πάνω από δύο μήνες, χρησιμοποιώντας μια

μέθοδο δικής του επινόησης. Την είχε ονομάσει: Μέθοδο της

Ανάδρομης Παρακολούθησης και Ιχνηλάτησης ή Μέθοδο

«Λουκία – Θωμάς».

Η τελευταία ονομασία ήταν προς τιμήν της Λουκίας και του

Θωμά, που του είχαν δώσει την ιδέα. Και να πώς έγιναν τα

πράγματα: Ένα απόγευμα Παρασκευής ή εξαδέλφη του η

Λουκία και ο ανιψιός του ο Θωμάς τον είχαν καλέσει στο

τηλέφωνο και οι δύο για να του πουν από σύμπτωση… το

ίδιο ανέκδοτο!

Είχε γελάσει πολύ με το ανέκδοτο της Λουκίας, μόλις όμως

του τηλεφώνησε και ο Θωμάς για να του πει το ίδιο, ο

δημοσιογράφος Λούης Μάχος αναφώνησε:

- Αυτό είναι!!! Και έκλεισε αναιδώς το τηλέφωνο χωρίς να

χαιρετήσει.

Η μέθοδος ήταν απλή. Στο μεγάλο μαυροπίνακα του

γραφείου κόλλησε δύο χαρτάκια με τα ονόματα Λουκία και

Θωμάς. Επισκέφτηκε πρώτα τη Λουκία και τη ρώτησε ποιος

της είπε αυτό το ανέκδοτο.

- Η Μαρία, μια φίλη μου, απάντησε αμέσως εκείνη. Ο

σβέλτος Λούης Μάχος ζήτησε το τηλέφωνο και τηλεφώνησε

στη Μαρία.

- Με συγχωρείτε, θα μπορούσατε να με πληροφορήσετε

ποιος σας είπε αυτό το ανέκδοτο με τον ελέφαντα; …Α

μάλιστα, ο Γιώργος, ξέρετε κάνουμε μια δημοσιογραφική

έρευνα. Μήπως μπορείτε να μας δώσετε το τηλέφωνό του;

Έτσι δούλεψε εκείνο το απόγευμα ο δημοσιογράφος Λούης

Μάχος και κατάφερε, τηλέφωνο στο τηλέφωνο, να βρει ποιος

είπε το ανέκδοτο σε ποιον, ακολουθώντας έτσι δέκα κρίκους

μια ανεκδοτοαλυσίδας. Κάθε φορά που έβρισκε κι από έναν,

τοποθετούσε ένα χαρτάκι στο μαυροπίνακα πάνω από τον

προηγούμενο.

Πριν ακόμη νυχτώσει και σταματήσει τα τηλέφωνα, ήδη στο

μαυροπίνακα είχε συμπληρώσει τα ονόματα: Λουκία, Μαρία

(φίλη), Γιώργος (συνάδελφος), κύριος Τάσος (μπαμπάς

Γιώργου), Θανάσης, Βαγγέλης, Ρένα, Μηνάς, Σούλα,

Μαριάνθη, Χριστόφορος…

Το ίδιος έκανε και με τον ανιψιό του το Θωμά. Ο Λούης

ήταν σίγουρος πως, αν συνέχιζε ακούραστος να τηλεφωνεί

και να ρωτά ευγενικά ζητώντας πληροφορίες, κάπου αυτές οι

δύο ανθρωποαλυσίδες του Θωμά και της Λουκίας θα

κατέληγαν στο ίδιο πρόσωπο! Αυτός θα ήταν ο εγκέφαλος. Ο

ένας και μοναδικός. Ο μεγάλος συγγραφέας, ποιητής και

δημιουργός των ανεκδότων.

Προβληματισμοί για συζήτηση
Αβγά σου καθαρίζουνε;
Στο κείμενο, γίνεται αναφορά στην ιστορία των δρόμων του γέλιου, από την αρχαία κωμωδία ως την επιθεώρηση και το τσίρκο.Πώς όμως φτιάχνονται τελικά τα ανέκδοτα; Θα μπορούσατε να κατασκευάσετε ένα αν προσπαθούσατε; Συνεργαστείτε με τους συμμαθητές σας και δοκιμάστε!
Αυτό που χρειάζεστε είναι μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή, λίγη πλοκή και την τελική ατάκα (αντίθεση).
Μην ξεχνάτε επίσης ότι ένα καλό ανέκδοτο:
- είναι αστείο, κάνει τους άλλους να γελούν
- είναι απλό και σύντομο
- συνδυάζει καταστάσεις γνωστές στο κοινό (στην περίπτωσή σας π.χ. κάτι σχετικό με το σχολείο)

Αν δυσκολεύεστε, χρησιμοποιήστε ένα ανέκδοτο που ήδη ξέρετε και αλλάξτε του λίγο τα λόγια για να το προσαρμόσετε στα πρόσωπα και τις καταστάσεις του σχολείου.

Μπορείτε επίσης να συνεχίσετε πάνω σε ένα ανέκδοτο
που θα σας δώσει ο δάσκαλός σας μισοτελειωμένο, όπως:

Μπαίνει ένας μαθητής κλαίγοντας στο γραφείο του διευθυντή και λέει:  
κύριε διευθυντά, ο Τοτός ζητάει να του γράψω τις εργασίες για 2 ευρώ! 
Διευθυντής: και γιατί δε μου το είπες νωρίτερα;
................................................................................

Πώς σας φάνηκε η διαδικασία; Είναι τελικά εύκολο ή δύσκολο να φτιάξει κανείς ένα ανέκδοτο;

Χρήση στην τάξη

Ψάξε Ψάξε δε θα τον βρεις

Η ιστορία αυτή, πέρα από την ψυχαγωγική της αξία, μας προσφέρει μια καλή αφορμή για να μελετήσουμε στην τάξη πώς εξαπλώνεται μια φήμη, αλλά και να δοκιμάσουμε να εντοπίσουμε την πηγή μιας είδησης μέσα από δημοσιογραφική έρευνα. Είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι οι διαδικασίες θα ακολουθηθούν με σοβαρότητα και χωρίς διάθεση να κοροϊδέψουμε κανέναν. 

Πώς εξαπλώνεται μια είδηση; Ζητάμε από τους μαθητές να επινοήσουν ένα γεγονός ιδιαίτερο, που μοιάζει όμως κάπως πιθανό (π.χ. σε κάποιο δέντρο της αυλής κρύβεται ένα σκιουράκι), στη συνέχεια να μεταφέρουν την είδηση σε έναν μαθητή άλλης τάξης και έπειτα να παρακολουθήσουν τις αντιδράσεις κατά την ώρα του διαλείμματος. Γίνεται άραγε να επηρεαζόμαστε και μεις από ανυπόστατες φήμες που διαδίδουν η τηλεόραση και τα άλλα μέσα ενημέρωσης;

Πώς ερευνούμε την πηγή μιας είδησης; Εδώ χρειάζεται μια ήδη υπάρχουσα φημολογία: θα χρειαστούμε έναν μαθητή-συνεργό που θα εξαπλώσει στην τάξη μια φήμη (π.χ. ότι κάποιος διάσημος θα επισκεφθεί το σχολείο μας την επόμενη εβδομάδα). Δίνουμε έπειτα λίγο χρόνο στην είδηση να κάνει τον κύκλο της και στη συνέχεια καλούμε έναν - δύο άλλους μαθητές στους οποίους έφτασε το νέο, να ερευνήσουν την πηγή της είδησης. Θα μας χρειαστεί κι ένας πίνακας όπου θα κατασκευάσουμε ένα δενδροδιάγραμμα (βλ. εικόνα) ή ένας πίνακας ανακοινώσεων που θα κολλάμε χαρτάκια, σαν τον Λούη Μάχο (σελ. 17) . Θα καταφέρουν οι ερευνητές να ανακαλύψουν τον συνεργό μας;

Για πιο μικρές τάξεις, υπάρχει πάντα το παιχνίδι Χαλασμένο Τηλέφωνο, μέσα από το οποίο οι μαθητές μπορούν να αντιληφθούν πώς οι πληροφορίες αλλοιώνονται από στόμα σε στόμα.

Ποιος φτιάχνει τα ανέκδοτα;

Ρώσικα παραμύθια

Υπόθεση  

Το βιβλίο περιλαμβάνει οκτώ διαφορετικά ρωσικά λαϊκά παραμύθια, που ξεχωρίζουν για την πλούσια φαντασία και την έντονη δράση τους. Οι τίτλοι είναι «Ο φοινικαετός», «Ο άρχοντας της λίμνης και η σοφή Βασιλεία», «Το μαγικό πουκάμισο», «Το παραμύθι για τα μήλα της νιότης και το αθάνατο νερό», «Πήγαιν’ εκεί – Δεν ξέρω πού. Φέρε αυτό – Δεν ξέρω ποιο», «Η μαγεμένη βασιλοπούλα», «Η βασιλοπούλα-βατραχούλα» και «Ο τσαρέβιτς Ιβάν και ο γκρίζος λύκος».

Χαρακτηριστικά 

Εκδότης: Πατάκης

Συγγραφέας: Κική Κοφινά,  Ντόρα Λούλη - Μαμάκου
Εικονογράφος: Κίτσκα Ιβάνοβα (Кичка Иванова)

Σελίδες: 156

1η έκδοση: 2003

ISBN: 960-16-0660-2

Τιμή: περίπου 2 ευρώ

Ηλεκτρονική αγορά εδώ

Τάξεις: Γ', Δ'

Κριτική

Συλλογή λαϊκών παραμυθιών από τη Ρωσία, για να μας ζεστάνει λίγο στον χειμώνα που μπαίνει. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι απλή και χωρίς δύσκολες λέξεις, η απόδοση όμως στερείται ιδιαίτερων καλολογικών στοιχείων, και συχνά θυμίζει καταγραφή από προφορική αφήγηση. Το μέγεθος των ιστοριών κυμαίνεται από 10 μέχρι 30 σελίδες -που είναι αρκετές- αλλά τα τυπογραφικά στοιχεία είναι μεγάλα και η διαρκής δράση δεν επιτρέπει στους αναγνώστες να κουραστούν εύκολα. Η όμορφη (ασπρόμαυρη) εικονογράφηση που συνοδεύει τις ιστορίες (δύο ολοσέλιδες εικόνες σε κάθε παραμύθι) παραπέμπει στη σλαβική λαϊκή τέχνη και δένει αρμονικά με το πνεύμα του βιβλίου.

Όπως όλα τα παραμύθια, έτσι και τα ρωσικά, απευθύνονται σε παιδιά κάθε ηλικίας. Κάποιες σκηνές ωστόσο (βλ. αδελφοκτονίες στο απόσπασμα) που μπορεί να παρερμηνευτούν από τα μικρότερα παιδιά, μας οδηγούν να προτείνουμε το βιβλίο στους "ωριμότερους" μαθητές που πηγαίνουν ήδη στη Γ' και Δ' τάξη Δημοτικού. Αναγνωρίζουμε φυσικά ότι στον κόσμο των μύθων τα τέρατα και οι σκοτωμοί είναι κάτι κοινότυπο, άλλο όμως να φοβάται ένα παιδί μην το φάει ο κακός λύκος (βλ. Κοκκινοσκουφίτσα) και άλλο μην το δολοφονήσουν τα αδέλφια του την ώρα που κοιμάται.

Τα οικουμενικά χαρακτηριστικά των παραμυθιών είναι παρόντα και στη ρωσική παράδοση, τόσο σε επίπεδο δομής (ήρωας - πρόβλημα - λύση με βοήθεια συμμάχου), όσο και στο περιεχόμενο, με τον κανόνα των τριών, τις επαναλήψεις φράσεων αλλά και την προοικονομία (βλέπε και απόσπασμα όταν μιλάει ο λύκος) να εμφανίζονται στις περισσότερες ιστορίες. Οι ήρωες μπαίνουν σε δοκιμασίες για διάφορους λόγους: είτε για να βρουν μυθικά αντικείμενα που τους ζήτησε κάποιος βασιλιάς (όπως στους άθλους του Ηρακλή), είτε γιατί τους σκλάβωσε κάποιο πλάσμα (όπως στον γερμανικό μύθο του Rübezahl) , είτε επειδή ζηλιάρηδες συγγενείς τους κατατρέχουν (όπως στην Σταχτοπούτα). Χάρη στην ευγένεια και τη γενναιότητά τους όμως, και φυσικά με τη βοήθεια πολύτιμων φίλων, καταφέρνουν να ξεπεράσουν τα προβλήματα και να εκδικηθούν. Στο τέλος κάθε παραμυθιού, η δικαιοσύνη πάντα λάμπει και το καλό θριαμβεύει.

Κάποια στοιχεία που κάνουν τα ρωσικά αυτά παραμύθια λίγο διαφορετικά από όσα έχουμε συνηθίσει στην περιοχή μας, είναι τα εξής:

• Αποστάσεις: Τα δάση και οι αχανείς εκτάσεις στέπας, στα οποία οι ήρωες τρέχουν καβάλα σε ζώα για μέρες και νύχτες ή λιώνουν πολλά ζευγάρια παπούτσια μέχρι να βρουν αυτό που ψάχνουν.
• Απ' έξω κούκλα κι από μέσα πανούκλα: Οι γριές μάγισσες και οι λύκοι, που στα δικά μας παραμύθια ανήκουν συνήθως στο στρατόπεδο του κακού, εδώ είναι φίλοι και σύμμαχοι... κάποιες όμορφες γαλανομάτες κοπέλες αντίθετα, αποδεικνύονται επικίνδυνοι αντίπαλοι! (βλ. εικόνα πάνω)
• Έγκλημα και τιμωρία: Στη δική μας παράδοση, τα λάθη των ηρώων (όπως του Ορφέα ή της Περσεφόνης) μένουν πολύ συχνά ασυγχώρητα και καταδικάζουν τους χαρακτήρες. Στα παραμύθια που παρουσιάζονται εδώ, ο ήρωας συγχωρείται (και μάλιστα πάνω από μια φορά) παρότι μπαίνει σε πειρασμό και δεν ακολουθεί τις οδηγίες (λειτουργία Παράβασης κατά τον V. Propp) που του δίνονται.

Αξίες - Θέματα

Δικαιοσύνη, Φιλία, Μαγεία, Επιμονή.

Εικονογράφηση

Απόσπασμα
Κάθισε ο τσαρέβιτς Ιβάν στο άλογο και πήγε να συναντήσει την Ελένη την πεντάμορφη. Την πήρε, την έβαλε πάνω στο άλογο και ξεκίνησαν.

Ο βασιλιάς Κουσμάν ετοίμασε το γάμο και γλένταγε όλη τη μέρα, μέχρι που βράδιασε. Μα σαν πήγε το βράδυ στην κρεβατοκάμαρα να βρει την Ελένη την πεντάμορφη, κοιτάζει και τι να δει: Αντί για την κόρη, είδε μπροστά του τη μουσούδα ενός λύκου. Ο βασιλιάς, απ’ την τρομάρα του, σωριάστηκε στο πάτωμα και ο λύκος το ‘βαλε στα πόδια. Πρόφτασε τον τσαρέβιτς Ιβάν ο γκρίζος λύκος και τον ρώτησε:

- Γιατί είσαι συλλογισμένος, τσαρέβιτς Ιβάν;

- Και πώς να μην είμαι συλλογισμένος; Λυπάμαι ν’ αποχωριστώ το άλογο με τη χρυσή χαίτη, αφού πρέπει να τ’ αλλάξω με το πουλί της φωτιάς.

- Καλά, του λέει ο λύκος, μη στενοχωριέσαι, θα σε βοηθήσω.

Και να που φτάνουν στο παλάτι του βασιλιά Αφρόν. Τότε ο λύκος λέει:

- Κρύψε το άλογο και την Ελένη την πεντάμορφη. Μετά εγώ θα γίνω άλογο με χρυσή χαίτη κι εσύ θα με πας στο βασιλιά Αφρόν.

Καταχάρηκε ο βασιλιάς, πήρε το άλογο και έδωσε στον τσαρέβιτς Ιβάν το πουλί της φωτιάς μαζί με το χρυσό κλουβί.

Γύρισε στο δάσος ο τσαρέβιτς Ιβάν, έβαλε την Ελένη την πεντάμορφη πάνω στο άλογο με τη χρυσή χαίτη, πήρε στα χέρια του το χρυσό κλουβί με το πουλί της φωτιάς και ξεκίνησε για τη χώρα του.

Στο μεταξύ, ο βασιλιάς Αφρόν έδωσε διαταγή να του φέρουν το άλογο με τη χρυσή χαίτη, μα μόλις θέλησε να κάτσει στη ράχη του, το άλογο πήρε τη μορφή του γκρίζου λύκου. Ο βασιλιάς, απ’ την τρομάρα του, έπεσε κάτω και ο γκρίζος λύκος το’ βαλε στα πόδια.

Στο λεπτό, πρόφτασε τον τσαρέβιτς Ιβάν και του είπε:

- Τώρα σ’ αφήνω γεια. Δε γίνεται να ‘ρθω πιο πέρα.

Ξεπέζεψε από τ' άλογο ο τσαρέβιτς Ιβάν, υποκλίθηκε μέχρι τη γη τρεις φορές και με σεβασμό ευχαρίστησε τον γκρίζο λύκο.

- Μη με αποχαιρετάς για πάντα! Θα με χρειαστείς κι άλλη φορά, του είπε ο γκρίζος λύκος.

«Τι θα τον χρειαστώ; Όλες μου οι επιθυμίες πραγματοποιήθηκαν» σκέφτηκε ο τσαρέβιτς Ιβάν.

Ανέβηκε στο άλογο με τη χρυσή χαίτη και ξεκίνησε μαζί με την Ελένη την πεντάμορφη και το πουλί της φωτιάς. Έφτασε κοντά στη χώρα του και θέλησε να ξαποστάσει λίγο.

Είχε μαζί του λίγο ψωμί. Έφαγαν, ήπιαν φρέσκο νερό απ’ την πηγή και ξάπλωσαν να ξεκουραστούν.

Μόλις είχε αποκοιμηθεί ο τσαρέβιτς Ιβάν, όταν έφτασαν τα’ αδέρφια του. Είχαν γυρίσει όλο τον κόσμο ψάχνοντας για το πουλί της φωτιάς, δεν το βρήκαν όμως και γύριζαν μ’ άδεια χέρια. Φτάνουν λοιπόν και τι να δουν: Τον τσαρέβιτς Ιβάν να κοιμάται και δίπλα του ένα χρυσό κλουβί με το πουλί της φωτιάς, μια πεντάμορφη κόρη κι ένα άλογο με χρυσή χαίτη.

- Έλα να σκοτώσουμε τον αδερφό μας και να του πάρουμε ό,τι έχει, αποφάσισαν.

Έτσι, σκότωσαν τον τσαρέβιτς Ιβάν, καβαλίκεψα ντο άλογο με τη χρυσή χαίτη, πήραν το πουλί της φωτιάς, ανέβασαν στο άλογο την Ελένη την πεντάμορφη και τη φοβέρισαν:

- Πρόσεξε καλά, μην πεις τίποτα στο σπίτι!

Και την πήραν μαζί τους.

Σύντομα, πάνω από το νεκρό τσαρέβιτς Ιβάν άρχισαν να πετάνε τα κοράκια. Ν αόμως που φτάνει τρέχοντας ο γκρίζος λύκος και πιάνει ένα κοράκι με τα μικρά του.

- Έι, εσύ κοράκι, έλα, πέταξε να βρεις το αθάνατο και το θανατερό νερό. Αν μου φέρεις το αθάνατο και το θανατερό νερό, τότε θα αφήσω ελεύθερα τα μικρά σου.

Τι να κάνει, πετάει το κοράκι αφού ο λύκος κρατούσε τα μικρά του. Δρόμο παίρνει, δρόμο αφήνει, φέρνει το αθάνατο και το θανατερό νερό. Ο γκρίζος λύκος τότε ράντισε με το θανατερό νερό τις πληγές του τσαρέβιτς Ιβάν και έκλεισαν. Ράντισε κι αυτόν με το αθάνατο νερό… και ο τσαρέβιτς Ιβάν ζωντάνεψε!

- Ω, πόσο βαθιά κοιμόμουνα!

- Ναι, βαθιά κοιμόσουνα, λέει ο γκρίζος λύκος, μόνο που αν δεν ήμουνα εγώ, δε θα ξυπνούσες καθόλου. Τα αδέρφια σου σε σκότωσαν και σου τ' άρπαξαν όλα. Κάθισε γρήγορα στη ράχη μου!

Έτρεξαν πίσω από τ’ αδέρφια του και γρήγορα τα έφτασαν. Τότε ο γκρίζος λύκος τα έκανε κομματάκια.

Ο τσαρέβιτς Ιβάν υποκλίθηκε στον γκρίζο λύκο κι αυτή τη φορά τον αποχαιρέτησε για πάντα.

Γύρισε στο παλάτι ο τσαρέβιτς Ιβάν, καβάλα στο άλογο με τη χρυσή χαίτη. Έδωσε στον πατέρα του το πουλί της φωτιάς και κράτησε για τον εαυτό του την Ελένη την πεντάμορφη.

Ο βασιλιάς, πολύ χαρούμενος, άρχισε να τον ρωτάει για το καθετί. Ο τσαρέβιτς Ιβάν άρχισε να του διηγείται πώς τον βοήθησε ο γκρίζος λύκος να πάρει το πουλί της φωτιάς, το άλογο και την Ελένη την πεντάμορφη και πώς τ’ αδέρφια του τον σκότωσαν την ώρα που κοιμόταν και πώς ο γκρίζος λύκος τους έκανε κομματάκια.

Λυπήθηκε πολύ ο βασιλιάς, αλλά δεν άργησε να παρηγορηθεί. Όσο για τον τσαρέβιτς Ιβάν, παντρεύτηκε την Ελένη την πεντάμορφη και έζησαν και γέρασαν και τα βάσανα ξέχασαν.

Ρώσικα παραμύθια